Όλοι θέλομε την ειρήνη. Τι ακριβώς όμως είναι ειρήνη; Παρακολουθούσα πρόσφατα στην τηλεόραση μια αντιπαράθεση μεταξύ ενός απόστρατου ανώτατου αξιωματικού και ενός διεθνολόγου αναλυτή, του Σάββα Καλεντερίδη. Ο αναλυτής παραπονιόταν πως κάνομε διαρκώς παραχωρήσεις στη γειτονική ανατολική χώρα μας. Και ποιο το όφελος; Αυτοί επιδιώκουν το ένα μετά το άλλο προβάλλοντας όλο και νέες διεκδικήσεις. Σε τι ωφελούμαστε εμείς; Ο απόστρατος αντέτεινε: «Και η ειρήνη; Δεν μετράει;» «Θεέ μου τι ακούω!» αναφώνησε ο αναλυτής.
Όμως την ειρήνη όλοι τη θέλομε. Και υπήρξε μια πολύ μακρά περίοδος με «ειρήνη» μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων, από το 1453 ως το 1821. Αυτό το διάστημα ωφεληθήκαμε σημαντικά. Υπήρχε ένας άνθρωπος με τεράστια εξουσία, ο Πατριάρχης που ήταν ο προστάτης και κυρίαρχος όλων των Χριστιανικών λαών που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Κυβερνούσε διαμέσου των επισκόπων που τον υπάκουαν σε όλα. Βέβαια, σε δικαστικά θέματα τον τελευταίο λόγο τον είχαν τα Οθωμανικά δικαστήρια και τον ίδιο τον Πατριάρχη τον διόριζε ο Σουλτάνος. Ο τραγικός Γρηγόριος Ε΄ εξέδωσε δύο αφορισμούς (Μάρτιος 1821) κατά της Ελληνικής Επανάστασης, καταδικάζοντας τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και τη Φιλική Εταιρεία, υπό την πίεση των Οθωμανών για να αποτρέψει σφαγές των χριστιανών. Βέβαια, ούτε οι Τούρκοι ήθελαν τις σφαγές, διότι θα έκαναν τους Έλληνες της Ανατολής να ξεσηκωθούν, όπως στο Μοριά, στην Ρούμελη και στα νησιά. Και ποιος ξέρει; Ποιος θα έμενε τελικά ζημιωμένος; Οπωσδήποτε, μπορεί να γλίτωσε σε ένα μέρος τους Χριστιανούς της Ανατολής ο Πατριάρχης, ο ίδιος όμως κρεμάστηκε. Μα γιατί να ξεσηκωθούν οι Έλληνες, αφού είχαν τόσα προνόμια και προπάντων ειρήνη;
Προνόμια είχαν και αρκετοί άλλοι Έλληνες. Υπήρχαν π.χ. Έλληνες ηγεμόνες (βοεβόδες) στη Μολδοβλαχία (Ρουμανία). Υπήρχαν μεγάλοι (κοτζάμ) επικεφαλής (πασάδες), πρόκριτοι κοτζαμπάσηδες που κύριο έργο τους ήταν να μαζεύουν φόρους από τους κατοίκους της αυτοδιοικούμενης επικράτειάς τους και να τους δίνουν στους Τούρκους (κρατώντας βέβαια για τον εαυτό τους το κατιτίς τους). Γιατί να μην τη θέλουν τέτοια ειρήνη; Βέβαια θα ήταν καλύτερα να συνεχίζουν να μαζεύουν τους φόρους, χωρίς να τους αποδίδουν πουθενά. Κι ήταν και οργανωμένες συμμορίες μισθοφόρων, ιδίως σε Ρούμελη και Ήπειρο, οι αρματολοί, που ήταν επιφορτισμένοι να τηρούν την τάξη και να φυλάνε τις περιουσίες των προνομιούχων, όπως οι παραπάνω από τους κλέφτες.
Οι τελευταίοι, κυρίως στο Μοριά, ήταν κοινοί κλέφτες, ληστές, που έκλεβαν τους προνομιούχους, Τούρκους και Έλληνες και μοίραζαν τα λάφυρα σε φτωχούς που τους προστάτευαν («δεν ξέρω, δεν είδα»). Βέβαια, όλοι αυτοί οι «προνομιούχοι» ήταν μια μικρή μειονότητα. Το τίμημα ήταν φοβερό. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης αναγκάστηκε να κάνει τον αφορισμό παρά τη συνείδησή του για να σώσει περισσοτέρους. Δεν μπόρεσε να σώσει ούτε τον εαυτό του. Και οι προεστοί, αν δεν έκαναν ό,τι τους διέταζαν, αυτοί θα ήταν το πρώτα και παραδειγματικά θύματα. Έτσι όταν ήλθε η ώρα, όλοι οι παραπάνω ξεσηκώθηκαν σε μια ολοκληρωτική επανάσταση, θρησκευτική, κοινωνική, πολιτική. Επιδίωκαν ελευθερία, ιδιοκτησία, τιμή, τα δικαιώματα που έχει κάθε άνθρωπος, απλώς και μόνον επειδή είναι άνθρωπος. Το αξιοθαύμαστο οργανωτικό έργο της Φιλικής Εταιρείας το πέτυχε. Έτυχε και η συγκυρία της απασχόλησης του Τουρκικού στρατού με τον απείθαρχο Αλή Πασά. Η μεγάλη πλειονότητα του κόσμου όμως ήταν οι μη προνομιούχοι. Δούλευαν για όλους αυτούς. Έτσι έχασαν την «ειρήνη» που απολάμβαναν 4 αιώνες.
Ήταν όμως «ειρήνη» αυτό που είχαν; Η ειρήνη είναι για μια κοινωνία ό,τι είναι η υγεία για τον άνθρωπο. Και «υγεία είναι μια κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι απλώς η απουσία νόσου ή αναπηρίας», όπως αποφάνθηκε η διεθνής ιατρική κοινότητα στην Άλμα Άτα. Αντίστοιχα μπορούμε να θεωρήσουμε ότι ειρήνη είναι μια κατάσταση κοινωνικής και πολιτικής ευδαιμονίας και όχι απλώς η απουσία πολέμου.
Πόση τέτοια ειρήνη πετυχαίνομε με την πολιτική που ακολουθείται από όλα τα κόμματα για πάρα πολλά χρόνια; Διακηρύσσομε ότι η μόνη διαφορά που έχομε με τους γείτονές μας είναι για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ. Η Τουρκική βουλή όμως ψήφισε νόμο, που δεσμεύει όλες τις κυβερνήσεις να τον εφαρμόσουν, ότι αν επεκτείνουμε την αιγιαλίτιδα ζώνη μας στα 12 μίλια, αυτό θα είναι αφορμή πολέμου (casus belli). Κατά το διεθνές δίκαιο, έχομε το δικαίωμα να το κάνουμε, αλλά η Τουρκία δεν έχει υπογράψει το διεθνές δίκαιο, επομένως δεν δεσμεύεται. Και τι κάνομε εμείς; Τίποτε! Όμως θα μπορούσαμε να το κάνουμε, καλώντας όλα τα κράτη που έχουν έκβαση στο Αιγαίο πέλαγος για να συζητήσουμε μαζί τους πώς κατ΄ εξαίρεση θα υπάρχουν διάδρομοι ελεύθερης ναυσιπλοΐας γι΄ αυτά. Έστειλαν πολεμικά πλοία για να μας εμποδίσουν να ποντίσουμε καλώδιο για μεταφορά ενέργειας μεταξύ Κάσου και Κύπρου. Πώς αντιδράσαμε; Απλώς δεν το ποντίσαμε. Και κατηγορούμε την…Κύπρο που δεν το κάναμε. Στείλαμε αεροπλάνα και στόλο στην Κύπρο που ζήτησε από εμάς και άλλα Ευρωπαϊκά κράτη για να την προστατεύσουμε από πυραύλους του Ιράν που έπεσαν στο νησί επειδή διατηρεί Αμερικανικές βάσεις. Αμέσως οι Τούρκοι έστειλαν μαχητικά αεροπλάνα στο ψευτοκράτος της κατεχόμενης βόρειας Κύπρου, αφού προηγουμένως είχαν δηλώσει ότι αυτό δεν κινδύνευε. Πώς αντιδράσαμε επίσημα σ΄ αυτή την ενέργεια; Είχαν το δικαίωμα από τους Αμερικανούς να χρησιμοποιήσουν τα δεδομένα αεροπλάνα γι΄ αυτό το σκοπό; Δεν ρωτήσαμε εμείς τους Αμερικανούς. Είχαμε κάθε λόγο να το κάνουμε, αφού έγινε από Αμερικανούς βουλευτές και από Έλληνες Ευρωβουλευτές, όχι όμως από την κυβέρνησή μας. Διαμαρτύρονται που στήσαμε αντιβαλιστικούς πυραύλους στην Κάρπαθο, καθώς στη συνθήκη της Λωζάνης που έχομε συνυπογράψει αναφέρεται ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν τα νησιά για εγκατάσταση ναυτικής βάσης ή για ανέγερση οχυρωματικού έργου, θα απαγορευθεί η Ελληνική στρατιωτική αεροπλοΐα να υπερίπταται του εδάφους της ακτής της Ανατολίας και ότι αντίστοιχα η Οθωμανική Κυβέρνηση θα απαγορεύσει τη στρατιωτική αεροπλοΐα της να υπερίπταται των νησιών. Όμως εμείς δεν εγκαταστήσαμε ναυτική βάση ούτε κάναμε στρατιωτική αεροπλοΐα, ενώ Τουρκική στρατιωτική αεροπλοΐα υπερίπταται συστηματικά των νησιών μας. Από τους ξένους, μόνο τον Πούτιν είχα ακούσει στο παρελθόν να διαμαρτύρεται και ένα Γερμανό βουλευτή. Εμείς; Οι Τούρκοι αγόρασαν πριν από μήνες αποβατικά πολεμικά πλοία και έκαναν ασκήσεις απόβασης σε νησί. Μα νησιά εμείς διαθέτομε και τα αποβατικά πλοία είναι για απόβαση όχι για άμυνα. Και άλλα πολλά. Μα μπορεί αυτή η κατάσταση του μη πολέμου να θεωρηθεί ειρήνη; Ή μήπως είναι εισαγωγή σε «ειρήνη» σαν κι αυτήν που είχαμε από το 1453 ως το 1821;
