Η φύση διέπεται από νόμους. Κάποιοι φυσικοί νόμοι συγκρούονται ο ένας με τον άλλον. Για παράδειγμα, υπάρχουν 4 βασικές δυνάμεις: η βαρυτική, ηλεκτρομαγνητική, ισχυρή πυρηνική και ασθενής πυρηνική. Η βαρυτική δύναμη είναι πάντοτε ελκτική. Η ηλεκτρομαγνητική είναι και ελκτική και απωθητική. Αυτό σημαίνει πώς άλλοτε μπορεί οι ποικίλες δυνάμεις να αλληλεξουδετερώνονται και άλλοτε να συγκρούονται επικρατώντας πότε η μια και πότε η άλλη πάνω στην αντίπαλή της. Τι ωραία που θα ήταν να μη συγκρούονταν ποτέ! Όχι, λάθος! Η σύγκρουση μπορεί να είναι κάποτε ήπια με αλληλοσυμπληρούμενες δυνάμεις. Τότε δημιουργείται κάτι το νέο που δεν προϋπήρχε. Ακριβώς, δημιουργείται! Αυτή είναι η ουσία της δημιουργίας. Τα δημιουργήματα είναι τέτοια που τα στοιχεία μέσα τους αλληλοελέγχονται, π.χ. αλληλοεξουδετερώνονται ή αλληλοσυμπληρώνονται με ένα μηχανισμό αρνητικής ανάδρασης που αντιστέκεται σε κάθε αλλαγή. Τα επιφανειακά στοιχεία του δημιουργήματος όμως δέχονται τέτοιες δυνάμεις μόνο από μέσα κι αυτό τα κάνει να λειτουργούν προστατευτικά πάνω του. Τις περισσότερες φορές όμως η σύγκρουση είναι εξαιρετικά βίαιη, έκλυση τρομακτικής ενέργειας σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτή η έκρηξη είναι τόσο δυνατή που διαλύει ό,τι είναι γύρω της, ακόμη και ό,τι μόλις έχει δημιουργηθεί.
Κάπως έτσι λειτουργεί και μια κοινωνία. Διέπεται από πλήθος δυνάμεων. Είναι οι επιθυμίες και ανάγκες και σκοποί των μελών της. Από όλες αυτές δύο είναι οι κυριότερες, οι διατροφικές και οι γενετήσιες. Είναι αδύνατο να μη φάει κάποιος – αλλιώς πεθαίνει. Και είναι αδύνατο να μην κάνει έρωτα ως ενήλικας, αλλιώς το πολύ σε μια έσχατη εγκράτεια θα ικανοποιηθεί άθελά του με ονείρωξη στον ύπνο του. Γύρω από αυτές τις δυνάμεις αναπτύσσονται πολλοί κλάδοι, όπως εκείνοι που συναπαρτίζουν την οικονομία της και την άμυνά της.
Στο απλό, φυσικό, σύστημα που αναλύθηκε στην πρώτη παράγραφο, η ισορροπία μπορεί να μην είναι η συμπληρωματική φύση αντίθετων δυνάμεων, αλλά η περιοδική ταλάντωσή τους στο χρόνο. Αυτές όμως εφόσον το πλάτος της ταλάντωσης δεν υπερβαίνει έναν ουδό, μια ανώτατη τιμή-κατώφλι, κυμαίνονται μέσα σε στενά πλαίσια οπότε οι αρνητικές αναδραστικές, εξισορροπιστικές δυνάμεις συγκρατούν το δημιούργημα. Στον ουδό αυτές μετατρέπονται σε θετικές, που σημαίνουν φαύλο κύκλο που αυτοενισχύεται φτάνοντας σε έκρηξη. Κάτι παρόμοιο ισχύει στην κοινωνία.
Οι κοινωνίες εξελίσσονται σα μια ταλάντωση, από ένα άνω ουδό, όπου η αρνητική ανάδραση μετατρέπεται αυτόματα σε θετική, σε έναν κάτω ουδό, όπου η θετική ανάδραση μετατρέπεται σε αρνητική. Σ΄ αυτή την αρχή στηρίζεται το καπιταλιστικό φιλελεύθερο σύστημα. Η παραγωγή είναι κατά μέσον όρο ίση με την κατανάλωση. Κάθε αύξηση της παραγωγής συνεπάγεται πτώση των τιμών των παραγόμενων αγαθών και προσφερόμενων υπηρεσιών. Οι φτηνότερες τιμές είναι κίνητρο για μεγαλύτερη κατανάλωση και η ισορροπία δεν διαταράσσεται. Το αντίθετο γίνεται με οποιαδήποτε μείωση της παραγωγής. Αν όμως η αυξημένη παραγωγή είναι τεράστια, τα προϊόντα της δεν πουλιόνται, οι παραγωγοί και έμποροι αναγκάζονται να απολύσουν εργαζομένους για να ελαττώσουν την προσφορά. Οι απολύσεις ελαττώνουν την παραγωγή που δεν πουλιέται αλλά αποθηκεύεται φθειρόμενη, αχρηστευόμενη. Οι απολυόμενοι χάνουν την αγοραστική τους ικανότητα και το χάσμα παραγωγής – κατανάλωσης (προσφοράς-ζήτησης) αυξάνεται, αντί να μειώνεται. Αυτό είναι το κραχ, η οικονομική κρίση. Κρίση μπορεί να γίνει και αντίθετα. Για ποικίλους λόγους (π.χ. αποκλεισμός) μειώνεται κρίσιμα η παραγωγή. Τα προϊόντα σπανίζουν στην αγορά και ακριβαίνουν. Όσοι καταναλωτές μπορούν, σπεύδουν να αγοράσουν ό,τι λίγο κυκλοφορεί και το αποθηκεύουν. Η διάθεση των αγαθών μειώνεται παραπέρα και να πάλι ο φαύλος κύκλος της κρίσης.
Οι νόμοι των πολιτειών μπορούν σε μεγάλο βαθμό να ελέγξουν τέτοιες εξελίξεις, ψηφίζοντας και εφαρμόζοντας κατάλληλους νόμους. Με ποια κριτήρια να γίνονται τέτοιοι νόμοι; Οι κοινωνικοί νόμοι δεν πρέπει να αντιστρατεύονται τους φυσικούς-χημικούς-βιολογικούς νόμους που δεν μπορούμε να τους αλλάξουμε. Η παραβίαση των φυσικών νόμων είτε είναι αδύνατη ή έχει ολέθρια αποτελέσματα, όπως αν θέλουμε να αντισταθούμε στο νόμο της βαρύτητας πετώντας σαν τα πουλιά, όπως έκανε ο Ίκαρος. Το άλλο είναι το ίδιο αυτονόητο, να μην αντικρούει ένας νόμος έναν άλλο. Οι νόμοι πρέπει να έχουν σχεδιασθεί από ικανούς γνώστες των νόμων. Ο συνηθέστερος τρόπος είναι να πειθαρχούν όλοι σε ένα γενικό νόμο, το Σύνταγμα, που δεν αλλάζει εύκολα. Και τρίτο είναι να ικανοποιεί τη βούληση των πολιτών. Αυθαίρετα ο Αριστοτέλης ορίζει ότι σκοπός της πολιτείας είναι να επιδιώκει την ευδαιμονία της και των πολιτών της. Έγραψα αυθαίρετα, διότι άλλοι λαοί προτιμούν άλλους στόχους. Η ευτυχία σημαίνει την ικανοποίηση των αναγκών του αισθητού Εγώ. Η μακαριότητα τείνει να ελαττώσει όσο γίνεται τις επιθυμίες καθενός, έτσι που να μην νιώθει ότι του λείπει οτιδήποτε (κοινωνικό Εγώ). Στην ευδαιμονία επιδιώκει καθένας την ικανοποίηση των στόχων που έχει θέσει (νοητό Εγώ). Οι στόχοι είναι ιδεατοί, μοναδικοί για το είδος μας και για τον καθένα μας και όχι αισθητοί, όπως είναι οι ανάγκες, πείνα, δίψα, ερωτική επιθυμία κλπ.
Κάθε πολίτης έχει τους μοναδικά δικούς του σκοπούς που δεν τους γνωρίζει άλλος. Από τη στιγμή που οι πολίτες διαβουλεύονται, συζητούν μεταξύ τους, οι στόχοι καθενός φανερώνονται κι έτσι γίνεται δυνατό να τους γνωρίζουν και οι άλλοι, να βρεθούν οι κοινοί στόχοι του μεγάλου πλήθους και αυτοί να επιδιωχθούν. Αυτοί αποτελούν τη βούληση της κοινωνίας, την Ηθική της δηλαδή. Το πλήθος, αγνοώντας τους νόμους αδυνατεί να σχεδιάσει νόμους, που μόνον οι ειδήμονες μπορούν να το κάνουν. Οι ειδήμονες με τη σειρά τους δεν γνωρίζουν τους σκοπούς και τις επιθυμίες του πλήθους. Μόνον οι ίδιοι οι πολίτες γνωρίζουν. Σε μια ευνομούμενη πολιτεία τα νομοσχέδια σχηματίζονται από μια κυβέρνηση που διαθέτει υπουργούς με γνώσεις και εμπειρία. Τα νομοσχέδια γίνονται νόμοι από ένα σώμα που εκφράζει τις επιθυμίες και στόχους των πολιτών. Τέτοιο σώμα είναι το σύνολο των πολιτών, όπως στο δημοψήφισμα. Το σύνολο των πολιτών στα σύγχρονα κράτη είναι τόσο μεγάλο που δεν επιτρέπει μεταξύ τους διαβούλευση, που είναι απαραίτητη όπως είπαμε. Μπορεί μόνο να επιλέξει μεταξύ ενός ναι και ενός όχι. Το καλύτερο υποκατάστατό του είναι ένα σώμα αποτελούμενο από τυχαία κληρωμένα μέλη του συνόλου των πολιτών, τη βουλή.
Οι παραπάνω εξουσίες, εκτελεστική (κυβέρνηση) και νομοθετική (βουλή) χρειάζονται μια τρίτη που αξιολογεί το έργο τους. Πρέπει να είναι ανεξάρτητη από τις άλλες δύο και είναι η δικαιοσύνη. Όταν οι τρεις εξουσίες εξαρτώνται από ένα πρόσωπο (μοναρχία) η δυσνομία είναι εγγυημένη. Κακονομία υπάρχει όπως και να έχει αναδειχθεί ο μονάρχης, κληρονομικά, βίαια (δικτατορία) ή και με εκλογές (σύγχρονες ρεπούμπλικες).
