Απώτερος σκοπός μου είναι να σταματήσουν οι πόλεμοι και να ευδαιμονούν οι λαοί, καθένας ανάλογα με τις παραδόσεις και την ιστορία του, χωρίς να εμποδίζει οποιοσδήποτε τους άλλους να επιδιώκουν το ίδιο. Ακούω καθημερινά κάποιες λέξεις που δεν είμαι βέβαιος για τη σημασία τους, αλλά από τη συνεχή χρήση τους περίπου τις καταλαβαίνω. Να μερικές.
Συνομοσπονδία είναι μια ένωση κυρίαρχων κρατών με κοινό στόχο. Συνομοσπονδία είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών κλπ. Ο κοινός στόχος έχει προσυμφωνηθεί από τα κράτη μέλη της.
Η ομοσπονδία είναι κι αυτή ένωση κρατών, αλλά, αντίθετα από τη συνομοσπονδία, αποτελεί κρατική οντότητα, με κοινό σύνταγμα και εσωτερικό δίκαιο. Παραδείγματα ΗΠΑ, Ελβετική Ομοσπονδία κλπ.
Η αυτοκρατορία είναι κάτι σαν ομοσπονδία, αλλά είναι μοναρχία με ένα μονάρχη που επιλέγεται κληρονομικά ή και βίαια, όχι από τα μέλη της. Αυτοκρατορίες ήταν π.χ. το κράτος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, η Βυζαντινή, η Οθωμανική, η Βρετανική κλπ.
Όλοι οι παραπάνω σχηματισμοί είναι πολυεθνικοί. Τι θα πει έθνος; Για τον (προδότη) Δημάρατο, οι ομοεθνείς έχουν το «Ὁμόηθες, ὁμόθρησκον, ὃμαιμον, ὁμόγλωσσον» (Ηρόδοτος). Αντίθετα, ο Ισοκράτης λαβαίνει υπόψη ένα μόνο στοιχείο για το έθνος, την (ασαφώς οριζόμενη) παιδεία των μελών του: «Τὸ τῶν Ἑλλήνων ὄνομα πεποίηκε μηκέτι τοῦ γένους ἀλλὰ τῆς διανοίας δοκεῖν εἶναι καὶ μᾶλλον Ἓλληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας ἤ τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας». Από τις προδιαγραφές του Δημάρατου ο Ισοκράτης κρατεί μόνο μία, την παιδεία. Καμιά σχέση δεν έχει με την κληρονομικότητα, με ό,τι γεννιόμαστε, (γένος) με το αίμα, με την κοινή φύση. Εκείνο που παίζει ρόλο είναι η διάνοια, που είναι αναγκαστικά επίκτητη, καθώς το νεογνό δεν έχει διάνοια. Αρχίζει να σχηματίζεται με τη δημιουργία εξαρτημένων αντανακλαστικών, δηλαδή συνηθειών και μάθησης. Περιλαμβάνει κυρίως τη γλώσσα, τη θρησκεία, αλλά και άλλες, ιδιαίτερα συναισθηματικές, εκδηλώσεις, καλλιτεχνικές, αθλητικές κλπ. Από τον καιρό του Ναπολέοντα, και επιτάθηκε μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, επικράτησε στον κόσμο γενικά το κράτος-έθνος.
Η κοινωνία είναι φυσική-βιολογική έννοια. Είναι μια ομάδα ομοειδών ζώων, όπου υπάρχει καταμερισμός εργασίας με κοινό σκοπό. Κάποια ζώα είναι αναγκαστικά (λόγω κληρονομικών αντανακλαστικών) αγελαία ή μονήρη, κάποια άλλα όμως (π.χ. μυρμήγκια, μέλισσες) είναι υποχρεωτικά κοινωνικά. Ο Άνθρωπος είναι το μόνο ζώο που επιλέγει πόσο αγελαία και πόσο κοινωνικά θα ζήσει. Είναι έτσι πολιτικό ζώο.
Τα κράτη-έθνη σχηματίσθηκαν στη βάση μιας περιοχής που αποτελούνταν από μέλη με εθνική ομοιογένεια. Ποτέ και πουθενά δεν επιτεύχθηκε απόλυτη εθνική ομοιογένεια, ακόμη και σε κράτη που την επιδίωξαν προγραμματισμένα με εθνοκαθάρσεις και γενοκτονίες. Οι εθνοκαθάρσεις διαφέρουν από τις γενοκτονίες κατά το ότι στις πρώτες επιδιώκεται η εθνική ομοιογένεια χωρίς να χρησιμοποιούνται θανατώσεις. Από πολλά κράτη έχουν αναγνωριστεί γενοκτονίες, όπως των Αρμενίων από τους Τούρκους. Είναι δύσκολο να οριστεί τι είναι πραγματικά γενοκτονία, πιο ασαφές ακόμη τι είναι εθνοκάθαρση. Στον 20ό αιώνα έγιναν πολλές εθνοκαθάρσεις παγκόσμια. Σε μας, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί, πως στη διάρκεια του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου και αμέσως μετά έγιναν στον τόπο μας 3 εθνοκαθάρσεις: Των Αλβανών Τσάμηδων, κάποιων Βλάχων και σλαβόφωνων Μακεδόνων. Ο αφανισμός των Τούρκων της Πελοποννήσου στη διάρκεια της επανάστασης δεν μπορεί να θεωρηθεί γενοκτονία, διότι η Ελλάδα δεν ήταν τότε κράτος ώστε να έχει προγραμματίσει την εξόντωση τους.
Τα κράτη-έθνη σχηματίστηκαν με την ελπίδα ότι η ομοιογένεια του πληθυσμού τους θα επέτρεπε να ζήσουν πιο ομαλά και ειρηνικά οι κάτοικοί τους. Η ιδέα διαψεύστηκε. Έγιναν πολλοί πόλεμοι και μεταξύ κρατών, αλλά και εμφύλιοι. Ωστόσο η εμμονή στο κράτος έθνος παραμένει και μερικές φορές επιτείνεται. Ιδίως με την κατάργηση της αποικιοκρατίας, γεννήθηκαν πλήθος νέα κράτη έθνη. Παράλληλα όμως άρχισαν να σχηματίζονται συνομοσπονδίες, όπως της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έτσι δημιουργήθηκε ένα νέου είδους κράτος-μέλος.
Όταν αρχίζει μια κρατική οντότητα, διακηρύσσει τις αγαθές προθέσεις της. Ο Μωάμεθ ο πορθητής, μετά την άλωση της Πόλης έδωσε σημαντική αυτοδιοίκηση στους πληθυσμούς του κράτους του. Ιδιαίτερα έδωσε μεγάλη εξουσία στον Πατριάρχη πάνω στους Χριστιανικούς λαούς, με τον ευφυή χειρισμό να διατηρεί ως Πατριάρχη κάποιον εντελώς αντίθετο στην ένωση των εκκλησιών, που θα τον έφερνε αντιμέτωπο με τις δυτικές δυνάμεις. Όποτε ξεκίνησαν να διακηρύσσονται τέτοιες προθέσεις καταπατήθηκαν από τους ισχυρούς. Αυτό οδήγησε σε επαναστάσεις όπου το εθνικό στοιχείο ήταν αρκετά ισχυρό, με δημιουργία κρατών-εθνών.
Ζούμε αυτή τη στιγμή μια κρίσιμη ώρα της ιστορίας. Τα παραπάνω έχουν αρχίσει να προβληματίζουν την ισχυρότερη ίσως δύναμη του κόσμου κι αυτή έχει, πιστεύει, την ισχύ να επιβάλει τη θέλησή της στον Πλανήτη. Γράφω «ίσως», διότι η Ρωσία είναι η ισχυρότερη πυρηνική δύναμη στον κόσμο και η Κίνα συναγωνίζεται οικονομικά τις ΗΠΑ. Έτσι, ο Μπάρακ (Τom Barrack), πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία, και, κατά τεκμήριο, εκφραστής του Προέδρου των ΗΠΑ Τραμπ (Ronald Trump) είπε, μαθαίνω: «Αυτό που βλέπουμε στον κόσμο είναι μια νέα δυναμική, μια προσπάθεια να αφήσουμε τις πικρίες του παρελθόντος στο περιθώριο και να δημιουργήσουμε ένα νέο πλαίσιο. Κι αυτό πρέπει να αρχίσει από την Ελλάδα και την Τουρκία. Δεν έχει νόημα δύο μεγάλες χώρες, δεμένες η μία με την άλλη, να κρατούν ακόμη έριδες για γεγονότα που έγιναν εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια πριν». Μια τέτοια δήλωση σημαίνει κατά πάσα πιθανότητα μια Αμερικανική βούληση για επανασύσταση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με μια δημοκρατικού είδους κυβέρνηση, κάτω προφανώς από την επίβλεψη των ΗΠΑ που θα γίνουν έτσι ακόμη πιο μεγάλες. MAGA (Make America Great Again). Το σύνθημα δεν απέχει πολύ από το παλιό Γερμανικό «Deutschland über alles». Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ ονειρεύεται, λέει, να γίνει ο παγκόσμιος ειρηνοποιός. Πραγματικά έχει επιτύχει κατάπαυση εχθροπραξιών σε αρκετές θερμές περιοχές. Κατάπαυση εχθροπραξιών όμως δεν είναι συνώνυμη με την ειρήνη, όπως η απουσία νόσου δεν είναι συνώνυμη με την υγεία.
Ένα παραπάτημα θα σημάνει πυρηνικό παγκόσμιο πόλεμο, ολοκαύτωμα. Τονίσθηκε πως ο πόλεμος είναι φυσικό βιολογικό φαινόμενο. Υπάρχει λοιπόν ελπίδα;
Ο πόλεμος γίνεται μεταξύ κοινωνιών. Μόνον όταν τα κράτη όλου του κόσμου γίνουν μια ενιαία κοινωνία, υπάρχει ελπίδα. Δεν έχει γίνει ποτέ στο παρελθόν. Γιατί να γίνει για πρώτη φορά τώρα; Διότι για πρώτη φορά υπάρχει τέτοια απειλή, αλλά και δυνατότητα με την τεχνητή νοημοσύνη τόσο μεγάλης επικοινωνίας μεταξύ διαφορετικών λαών. Μια πραγματική δημοκρατία (κλήρωση του νομοθετικού σώματος μεταξύ όλων) είναι η μόνη δύναμη ικανή να αποφύγει να μη γίνουμε υπηρέτες της τεχνητής νοημοσύνης.
