Περπατώντας προχθές σε κεντρικό δρόμο της Αθήνας είδα ένα δύστυχο άνθρωπο ντυμένο με κουρέλια να ζητιανεύει. Θεέ και Κύριε! Μα είναι δυνατό την σήμερον ημέραν να πένονται οι άνθρωποι στην Ελλάδα, στην ίδια την πρωτεύουσά της;
Διάβασα μιαν άλλη μέρα ότι "Μια φοιτητική εστία-κόσμημα, εγκαινιάστηκε σήμερα στο Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος, στη Σίνδο Θεσσαλονίκης. Η χώρα κάνει άλματα μπροστά".
Άκουγα στις ειδήσεις πως πρέπει να απαγορευθούν τα εμβόλια, διότι, όπως το αντιCOVID, προκαλούν βαριές παρενέργειες, ίσως και θανάτους.
Νομίζω ότι το είχε πει ο Ιωσήφ Στάλιν, αλλά μπορεί και να το είπε άλλος. "Όταν πεθαίνει ένας άνθρωπος είναι μια τραγωδία. Όταν σκοτώνονται εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι είναι στατιστική.
Τι αποτελεί απόδειξη; Είναι οι αριθμοί ή ο άνθρωπος; Φυσικά δεν πένονται οι Έλληνες επειδή υπάρχει ένας ζητιάνος (ή έστω ελάχιστοι). Φυσικά δεν κάνει άλματα μπροστά η χώρα μας επειδή χτίστηκε μια εστία-κόσμημα (έστω κάποια λίγα). Ασφαλώς δεν πρέπει να απαγορευθούν τα εμβόλια επειδή υπάρχουν ένας αριθμός παρενεργειών σε όλο τον κόσμο, όταν έχουν σωθεί αρκετά εκατομμύρια (ή δισεκατομμύρια) χάρη σ' αυτά. Και βέβαια έχει δίκιο όποιος αντιδιέστειλε την τραγωδία από τη στατιστική.
Τι έχει πραγματικά αποδεικτική αξία;
Η μάθησή μας στηρίζεται στη δημιουργία εξαρτημένων αντανακλαστικών. Τα αντανακλαστικά είναι οι μονάδες της συμπεριφοράς μας. Για να σχηματιστεί ένα εξαρτημένο αντανακλαστικό, σαν αυτό που έκανε το σκύλο του Παβλόφ να τρέχουν τα σάλια του όταν χτυπούσε ένα κουδουνάκι, πρέπει να υπάρξει ΕΠΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΗ σταθερή αλληλουχία εξαρτημένου και φυσικού ερεθίσματος. Όμως, όταν το εξαρτημένο ερέθισμα είναι πολύ, ενδεχομένως υπαρξιακά, ισχυρό, αρκεί και μία φορά για να δημιουργήσει εξαρτημένο αντανακλαστικό. Αρκεί να εμπλακεί κάποιος σε ένα αεροπορικό δυστύχημα για να φοβάται σε όλη τη ζωή του να μπει σε αεροπλάνο. Και να, πηδώντας από το άτομο στην κοινωνία αρχίζομε να ιχνηλατούμε τη διαφορά μεταξύ τραγωδίας και στατιστικής.
Θα συζητήσω λίγο πιο αναλυτικά το παράδειγμα των εμβολίων, που μου είναι κάπως πιο οικείο. Η θεραπεία εξουδετερώνει τον κίνδυνο να πεθάνει, να μείνει ανάπηρο ή να υποφέρει ένα άτομο. Η πρόληψη όμως εφαρμόζεται σε υγιείς που ούτε υποφέρουν ούτε κινδυνεύει η υγεία τους. Ο θεραπευόμενος γνωρίζει πως απαλλάχθηκε από κάτι που αισθάνεται, ο εμβολιαζόμενος όμως δεν γνωρίζει αν, χωρίς τον εμβολιασμό, θα είχε πάθει το παραμικρό· δεν ξέρει επομένως αν απαλλάχθηκε από μια απειλή. Κάθε ανθρώπινη ενέργεια μπορεί να έχει θετικές, ωφέλιμες, αλλά και, η ίδια, αρνητικές (ζημιογόνες) επιδράσεις. Κάποιες αρνητικές παρενέργειες τις ανέχονται ο πάσχων και η Ιατρική (ωφελέειν ή μη βλάπτειν, Ιπποκράτης), διότι είναι ασήμαντες ποσοτικά ή ποιοτικά συγκριτικά με τις σαφείς θετικές ενέργειες. Υποφέρω πολύ από τις παρενέργειες της αντικαρκινικής αγωγής, αλλά τις ανέχομαι, διότι ο κίνδυνος να πεθάνω μειώνεται ή αναβάλλεται σημαντικά. Όταν όμως είμαι υγιής, δεν ανέχομαι καμιά παρενέργεια μιας αγωγής. Όλες οι ιατρικές πράξεις, ακόμη και η λήψη ιστορικού, μπορεί να έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες, αλλά γίνονται παραδεκτές όταν εφαρμόζονται σε ένα πάσχοντα. Δεν είναι εύκολα παραδεκτή μια πνευμονική εμβολή, όταν εμφανίζεται μετά από τοκετό σε μια ιδιαίτερη κατάσταση υγείας, ενώ μπορεί να τη δεχόμαστε, πολύ δυσάρεστα βέβαια, αν συμβεί μετά από εγχείρηση για καρκίνο.
Να τι θέλω να πω. Τα χαρακτηριστικά ενός περιστατικού (ή σχετικά ελάχιστων) δεν πρέπει να γενικεύονται και να οδηγούν σε συλλογικά συμπεράσματα που οδηγούν σε γενικευμένες πράξεις, όπως είναι οι νόμοι. Μπορούν όμως να οδηγούν σε έρευνα. Τα στατιστικά χαρακτηριστικά ενός πλήθους δεν πρέπει να εφαρμόζονται άκριτα σε συγκεκριμένα άτομα, χωρίς να ληφθούν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, όπως είναι π.χ. το κληρονομικό και οικογενειακό (δεν είναι ίδια) ιστορικό, η ηλικία, το μέγεθος του σώματος, το βάρος, η διατροφή, η φυλή, η ιδιοσυγκρασία, η ανοσοκαταστολή, η γενική κατάσταση του αρρώστου, οι ψυχολογικές αντιδράσεις του, το περιβάλλον του, ποικίλες συνυπάρχουσες νόσοι κλπ. Όπως ένα πλήθος έχει τεράστια διαφορά από λίγες περιορισμένες περιπτώσεις, έτσι και το πλήθος των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών ενός ατόμου έχει τεράστια διαφορά από το πώς μια ευεργετική για το πλήθος πράξη ενεργεί στο συγκεκριμένο (και μόνον αυτό) άτομο. Μια κυβέρνηση, καθώς και η επιστήμη και κάθε τι το κοινωνικό οφείλει να λαβαίνει υπόψη πρώτιστα τα στατιστικά χαρακτηριστικά. Όμως κάθε επαγγελματίας, όπως είναι ένας γιατρός, ένας δικηγόρος, ένας αρχιτέκτονας, ένας δικαστής κλπ οφείλει να λαβαίνει υπόψη του τα ιδιαίτερα στοιχεία καθενός στον οποίον εφαρμόζει μια γενικευμένη απόφαση. Ποια είναι τα κριτήρια της πενίας; Τι ποσοστό των Ελλήνων πένονται; Τι ποσοστό (πάνω από το μηδέν) είναι ανεκτό; Πώς ορίζονται τα άλματα μιας χώρας προς τα μπροστά; Πόσα τέτοια άλματα υπάρχουν στην Ελλάδα; Από πόσα έχομε ανάγκη; Για τα εμβόλια συζητήσαμε. Ο Άγγλος ερευνητής Wakefield έδειξε και δημοσίευσε στα πιο έγκυρα ιατρικά περιοδικά, ότι το εμβόλιο της ιλαράς προκαλεί αυτισμό και κολίτιδα. Απέκρυψε ότι χρηματοδότες της έρευνάς του ήταν δικηγόροι που ασκούσαν αγωγές εναντίον κατασκευαστών εμβολίων. Ο αντίκτυπος ήταν μεγάλος. Εγκαταστάθηκε μια διεθνής εμβολιοφοβία, γενική και ιδιαίτερα για το εμβόλιο της ιλαράς. Σε λίγα χρόνια, μετά από πλήρη απουσία της νόσου, επανεμφανίσθηκαν αυξανόμενος αριθμός κρουσμάτων ιλαράς στην Αγγλία. Στο μεταξύ, ύστερα από έρευνες 12 ετών, αποκαλύφθηκε ότι τα δεδομένα που πάνω τους είχε στηρίξει τον ισχυρισμό του ο Wakefield ήταν ψευδή. Ωστόσο, η νόσος επανεμφανίσθηκε και η εμβολιοφοβία επεκτάθηκε. Και παραμένει. Και χρησιμοποιείται σαν πολιτικό όπλο.
Όσο για τη σχέση τραγωδίας και στατιστικής, αυτή, ναι, ισχύει. Βλέπομε σκοτωμένα παιδιά στη Γάζα και γινόμαστε αντισημίτες. Ακούμε για κάποιους νεκρούς Ουκρανούς και γινόμαστε αντιρώσοι. Ωστόσο οι ίδιοι μπορεί να μην αγανακτούμε για τους νεκρούς στην πλατεία Τιεν αν Μεν για τους νεκρούς (χιλιάδες ή εκατομμύρια;) που προκάλεσε ο Μάο σε πρώην συνεργάτες του, για τους νεκρούς που έφερε ο δεύτερος πόλεμος στο Ιράκ στηριζόμενος στην ψευδή εικόνα βομβαρδισμένων παιδιατρικών νοσοκομείων ή μιας νεκρής πάπιας στα πετρελαιομένα νερά μιας άλλη θάλασσας που παρουσιάστηκε ή ενός νεκρού παιδιού σε μιαν άλλη ακρογιαλιά. Όλα αυτά δεν αποδεικνύουν τι πραγματικά ισχύει, αλλά μάλλον τι προκαταλήψεις έχει ο κριτής των γεγονότων που του παρουσιάζονται. Γι΄ αυτό επιτρέψτε μου να επαναλάβω:
Δεν πένονται οι Έλληνες επειδή υπάρχει ένας (ή έστω ελάχιστοι) ζητιάνοι. Δεν κάνει άλματα μπροστά η χώρα μας επειδή χτίστηκε μια εστία-κόσμημα (ή έστω κάποια λίγα). Δεν πρέπει να απαγορευθούν τα εμβόλια επειδή υπάρχουν ένας αριθμός παρενεργειών σε όλο τον κόσμο, όταν έχουν σωθεί αρκετά εκατομμύρια (ή δισεκατομμύρια;) χάρη σ' αυτά.
