Το ισχυρό πρόσωπο στη Συρία μετά την ανατροπή του Άσαντ είναι ο Αχμέντ Χουσεΐν αλ Σαράα Τζολάνι. Επιλέγω κάποιους σταθμούς στη ζωή του. Ήταν μέλος της Αλ Κάιντα που οργάνωσε την τραγωδία των Δίδυμων Πύργων στις 11 Σεπτεμβρίου 2001. Το FBI τον επικήρυξε τότε για 10 εκατομμύρια δολάρια ζωντανό ή πεθαμένο. Μετά την κατάρρευση της κυβέρνησης Άσαντ και την κατάληψη της εξουσίας στη Συρία, ο Τζολάνι συναντήθηκε με Αμερικανίδα διπλωμάτη και οι ΗΠΑ απέσυραν την επικήρυξη στο πρόσωπο του. Και σ' εμένα γεννήθηκαν ερωτήματα.
Οι Άραβες πανηγύριζαν με τη σχεδόν στιγμιαία θανάτωση περίπου 4000 αθώων, άοπλων, πολιτών στην τραγωδία όπου αυτουργοί ήταν μουσουλμάνοι που θυσίασαν τη ζωή τους και είχαν εκπαιδευθεί κατάλληλα από τις Αμερικανικές υπηρεσίες. Είχαν μάθει να οδηγούν αεροπλάνα χωρίς να ενδιαφερθούν να μάθουν πώς θα τα προσγείωναν. Επίσημος συζητητής με τις ΗΠΑ τώρα ο Τζολάνι. Και το ερώτημά μου: Οι αυτουργοί της δολοφονίας των αθώων στους Δίδυμους, έχοντας θυσιάσει τη ζωή τους, ήταν τρομοκράτες ή ήρωες; Και κάνω ένα νοερό άλμα σε χρόνο και χώρο.
Οθωμανική αυτοκρατορία. Σε μια γωνιά της όπου επικρατεί μια μειονότητα ξεσηκώνονται οι κάτοικοι εναντίον της. Η κύρια πόλη της περιοχής πέφτει στα χέρια των ξεσηκωμένων. Και ξεσπά ανελέητη σφαγή των μουσουλμάνων κατοίκων που είχαν παραδώσει τα όπλα τους. Ήταν ήρωας ή τρομοκράτης ο αρχηγός των σφαγέων που λεγόταν Θεόδωρος Κολοκοτρώνης; Ναι, αλλά οι ήρωες περιορίζουν τις δραστηριότητές τους στον τόπο όπου κατοικούν οι ίδιοι, οι ομοεθνείς, ομόθρησκοι και ομόγλωσσοί τους. Μήπως αυτό είναι ενδεικτικό της διαφοράς τους από τους τρομοκράτες; Οι φανατικοί μουσουλμάνοι που έκαναν το φονικό στη Νέα Υόρκη δεν το έκαναν στον τόπο τους, δεν διεξήγαν έναν απελευθερωτικό αγώνα. Μήπως όμως ήταν τρομοκράτες ο Πιπίνος και οι άλλοι που πήγαν στην Αίγυπτο να κάψουν το στόλο της (έστω και αν απέτυχαν καθώς άλλαξε ο καιρός);
Μια μείζων διαφορά μεταξύ τρομοκρατίας και επανάστασης είναι ότι η πρώτη στρέφεται κατά συγκεκριμένων ανθρώπων ή ομάδας ανθρώπων, ενώ η επανάσταση στρέφεται προς μια ανατροπή ενός συντάγματος και καθιέρωση ενός άλλου (όχι απλή αναθεώρηση άρθρων του).
Η τρομοκρατία είναι μια από τις απειλές της ανθρωπότητας. Στρέφει ανθρώπους εναντίον ανθρώπων, αλλά οι μείζονες απειλές είναι άλλες, όπως η κλιματική αλλαγή, η πυρηνική απειλή, οι πανδημίες. Η τρομοκρατία έχει πολύ λιγότερα θύματα από εκείνα που φοβόμαστε από τις λοιπές απειλές. Περιέργως τα περισσότερα θύματα της τρομοκρατίας είναι ομάδες ανθρώπων με πεποιθήσεις συγγενικές μεταξύ τους. Οι περισσότεροι με διεθνή αναγνώριση τρομοκράτες είναι μουσουλμάνοι. Τα περισσότερα θύματά τους είναι μουσουλμάνοι με διαφορετικές πίστεις. Το ίδιο ισχύει όμως και μεταξύ Χριστιανών, όπως μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών, μεταξύ καθολικών και διαμαρτυρομένων (π.χ. νύχτα Αγίου Βαρθολομαίου), μεταξύ κομμουνιστών και κομμουνιστών, όπως με την εισβολή των Σοβιετικών τανκς στην Τσεχοσλοβακία, μεταξύ καπιταλιστών και καπιταλιστών, όπως στους περισσότερους πολέμους, μεταξύ συμπατριωτών, όπως στους ποικίλους εμφύλιους πολέμους σε όλο τον κόσμο κλπ.
Η τρομοκρατία, όπως κάθε βία, είναι γενικά καταδικαστέα. Κι όμως η διάκρισή της από τον ηρωισμό και τη δίκαιη επανάσταση δεν είναι καθόλου σαφής. Η στροφή επομένως πρέπει να γίνει όχι κατά των τρομοκρατών, αλλά κατά της τρομοκρατίας. Οι αρχηγοί της Χαμάς έχουν εξοντωθεί από τους Ισραηλινούς, αλλά η Χαμάς εξακολουθεί να υφίσταται ένοπλη. Σκοτώνεις τον τρομοκράτη, αλλά η τρομοκρατία επιβιώνει. Ίσως όμως η προσπάθεια δεν πρέπει να στρέφεται ούτε κατά της τρομοκρατίας, αλλά κατά της βίας γενικότερα, όπως κατά των πολέμων.
Ένας τρόπος είναι η επιβολή μιας ανώτερης βίας. Ανώτερη, έννομη, βία υπάρχει μόνο στην εξουσία. Αυτό ισχύει διεθνώς. Η βία (εχθροπραξίες) μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων έχει σταματήσει με την επιβολή της πολύ ισχυρότερης Αμερικανικής βίας. Προηγουμένως με τον ίδιο τρόπο είχε σταματήσει, πριν καλά καλά αρχίσει η Ιρανοϊσραηλινή βία, με την επιβολή της Αμερικανικής βίας. Είναι ένας τρόπος αυτός ώσπου με το διάβα του ιστορικού χρόνου να ξεκαθαρίσουν πιο ψύχραιμα τα πράγματα. Με παρόμοιο τρόπο γίνεται προσπάθεια να σιγάσει η Ουκρανο-Ρωσική βία με την επιβολή της πανίσχυρης Αμερικανικής βίας του Τραμπ (Donald Trump). Τα μέσα που χρησιμοποιεί η ισχυρή βία για να επιτύχει τον "ευλογημένο" σκοπό της, να σταματήσει κάθε άλλη βία, συχνά δεν είναι έντιμη. Για να σταματήσει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ τις αντιστάσεις εναντίον των "φιλειρηνικών" σχεδίων του εφαρμόζει μια συνηθισμένη μέθοδο. Χαρακτηρίζει τους αντιπάλους του διαβόλους (π.χ. οι φίλοι του προηγούμενου Προέδρου είναι κομμουνιστές, δηλαδή διάβολοι), οπότε βαράτε τους. Αυτή η μέθοδος έχει διπλό σκοπό. Αφενός, δεν φταίω εγώ για ό,τι γίνεται, φταίνε οι προηγούμενοι, αφετέρου εξουδετερώνει ή αφανίζει τους αντιπάλους. Δεν έφταιγαν οι ιθύνοντες του Μεσαίωνα, αλλά ο διάβολος, που τον έφερναν οι μάγισσες, οπότε ρίχνομε τις μάγισσες στην πυρά, τη "φιλάνθρωπη" αυτή εκτέλεση στην οποίαν δεν χύνεται αίμα. Και οι πολιτικές αντιπαραθέσεις χρησιμοποιούν κάπως παρόμοιες μεθόδους. Οι Κυβερνήσεις με τις υποχείριες βουλές τους ψηφίζουν νόμους που χαρακτηρίζουν κατάλληλα τους αντιπάλους, οπότε, νόμιμα πια, τα δικαστήρια τους καταδικάζουν.
Δε βιάζομαι να χαρακτηρίσω οποιονδήποτε τρομοκράτη. Και δε βιάζομαι να καταδικάσω οποιονδήποτε οι άλλοι χαρακτηρίζουν τρομοκράτη. Εξετάζω κάθε πράξη πριν κρίνω τους ανθρώπους.
Αλλά υπάρχει και πράξη απόλυτα καλή κι άλλη απόλυτα κακή; Φοβούμαι πως η απάντηση είναι αρνητική. Οὐδέν κακόν ἀμιγές ἀγαθοῦ (Πρόκλος). Ωστόσο, υπάρχουν κάποια αντικειμενικά κριτήρια που οφείλουν να λαβαίνουν περίοπτη θέση στην κρίση μας. Για παράδειγμα, πρότυπη μονάδα αγάπης είναι ο εαυτός μας. "Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτὸν" (Ματθαίος). Και "Οὐδεὶς ἐμίσησε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα" (Παύλος). Εξάλλου πρότυπο καλό, τουλάχιστον νοητό, είναι ο Θεός, Δημιουργός και Πανάγαθος. Τώρα το καλό ταυτίζεται με τη δημιουργία. Ο διάβολος δεν έχει δική του "κακή" βούληση. Απλώς, καθώς είναι και αυτός αθάνατος, όπως ο Θεός, αντιστρατεύεται το δημιουργικό έργο του Θεού. Όπως είναι στη φυσική ο νόμος της εντροπίας. Ο νόμος επιτρέπει κατ΄ εξαίρεση, τη δημιουργία τάξης σε ένα κλειστό σύστημα, αλλά με μεγαλύτερη αύξηση της αταξίας γύρω της. Αν μια επιδιωκόμενη προσπάθεια συντείνει σε μια δημιουργική πράξη, σε δημιουργία τάξης είναι "καλή". Αρκεί να θυμόμαστε πως η τάξη δεν μπορεί να είναι σκοπός, αλλά μέσο για κάτι παραπέρα. Τι; Αυτό πρέπει να το αποφασίσει ο λαός. Αγαθό (τάξη) για το λαό. Όμως μπορεί να σημαίνει κακό (αταξία) για τους γείτονες. Η εξάπλωση της έννοιας της κοινωνίας να αγκαλιάσει τη συνολική ανθρωπότητα μοιάζει να είναι η μόνη σωτηρία.
