Έχω ένα πολυέλαιο με 10 λαμπτήρες. Ξαφνικά καίγεται ο ένας και σχεδόν όλοι αντιλαμβάνονται τη διαφορά, που είναι 10%. Ένας άλλος πολυέλαιος έχει 20 λαμπτήρες. Καίγεται ο ένας και τη διαφορά, 5%, σχεδόν κανένας δεν την καταλαβαίνει. Έτσι, αυθαίρετα ορίζω ότι μια διαφορά μικρότερη από 5% είναι ασήμαντη. Αυτό ισχύει με προσέγγιση για όλες τις αισθήσεις μας που έχουν ειδικότητα και ευαισθησία. Ειδικότητα σημαίνει πως είναι πιο ευαίσθητες σε ενός είδους ερεθίσματα παρά σε άλλου. Τα μάτια μας είναι ευαίσθητα στο φώς, τα αυτιά μας στους ήχους. Ευαισθησία σημαίνει πόσο ασθενές ερέθισμα μπορεί να τις διεγείρει.
Μόλις γεννηθούμε, οι αισθήσεις μας ξεχωρίζουν τα ερεθίσματα που δέχονται μέσα από το σώμα μας που εξακολουθούν να είναι σταθερά, όπως ήταν και ενδομήτρια, από τα ερεθίσματα που δέχονται απέξω. Τα τελευταία, ενδομήτρια ήταν σταθερά, χάρη στις λειτουργίες της μητέρας. Με τη γέννηση, παύει η απόλυτη μητρική προστασία και τα αισθητήρια του νεογνού δέχονται από το περιβάλλον απεριόριστη ποικιλία διαρκώς μεταβαλλόμενων ερεθισμάτων. Έτσι αρχίζει να καταλαβαίνει το νεογέννητο πως υπάρχει. Τα ερεθίσματα απέξω είναι όλα διαφορετικά μεταξύ τους. Κάποια διεγείρουν φυσικές αντανακλαστικές αντιδράσεις από το βρέφος. Η έλλειψη οξυγόνου στο αίμα του, η οποία δεν υπήρχε πριν γεννηθεί, διεγείρει αναπνευστικές κινήσεις του θώρακα. Αμέσως αρχίζουν να σχηματίζονται εξαρτημένα αντανακλαστικά που ομαδοποιούν τα εξωτερικά ερεθίσματα. Πολλά ερεθίσματα που έχουν κάτι το κοινό μεταξύ τους συνδέονται με φυσικά αντανακλαστικά και προκαλούν όλα την ίδια ανταπόκριση. Έτσι γίνεται η ομαδοποίησή τους. Φυσικά ποικίλλουν μεταξύ τους. Άλλα είναι πιο συχνά, άλλα πιο σπάνια. Το κοινό τους είναι σαν το μέσον όρο στο σχήμα που παρουσιάζεται και που θυμίζει μια καμπύλη σε μορφή κώδωνα. Το 95% των ερεθισμάτων είναι παραδεκτά κοντά στο μέσον όρο, αλλά το 5% είναι ακραίο. Όταν μιλάμε για κάποιου τα αντιληπτά χαρακτηριστικά, που αφορούν τη μορφή ή συμπεριφορά, τα ακραία τα χαρακτηρίζομε παράξενα. Για το νεογνό, τίποτε δεν είναι παράξενο, διότι δεν υπάρχει ακόμη ομαδοποίηση. Η ομαδοποίηση αποτελεί την ουσία της παιδείας που επιβάλλεται είτε τυχαία είτε προγραμματισμένα από τους γονείς και τους δασκάλους. Αν ένα παιδί ζει σε ένα αρμονικό ευτυχισμένο περιβάλλον που τον περισσότερο καιρό είναι με το χαμόγελο, μόλις συναντήσει κάποιον κατσούφη, τον θεωρεί παράξενο. Έτσι, "παράξενοι" είναι στην κοινωνία οι δύστροποι, οι αριστερόχειρες, οι ομοφυλόφιλοι, καθώς το μεγάλο πλήθος του περιβάλλοντός μας είναι ανεκτικοί, δεξιόχειρες, ετεροφυλόφιλοι. Το παράξενο ελκύει την προσοχή μας. Η ακινησία, η αμεταβλητότητα, και εννοώ μεταβολές μικρότερες από τις ασήμαντες, είναι η συνηθισμένη κατάσταση και η σημαντική κίνηση κάποιου στοιχείου το καθιστά παράξενο και ελκύει έτσι την προσοχή μας.
Μέσα στα πλαίσια της παραδεκτά ομοιογενούς ομάδας, χωρίς τις ακραίες περιπτώσεις δηλαδή, βρίσκεται η Αριστοτελική μεσότητα που είναι κανονικά η επιθυμητή. Οι πολλοί είναι ανδρείοι. Στα άκρα βρίσκονται από τη μια οι θρασείς, οι άφρονα ριψοκίνδυνοι, και από την άλλη οι δειλοί. Αυτή η μεσότητα καθορίζει την αρετή σε μια ευνομούμενη πολιτεία.
Οι άνθρωποι είμαστε πολιτικά ζώα, δηλαδή επιλέγομε πόσο αγελαία και πόσο κοινωνικά επιθυμούμε να ζούμε. Πρώτο είναι να αναγνωρίσουμε ότι και οι ακραίοι αποτελούν μέρος από εμάς όλους. Αν απαλλαγούμε από τους παράξενους, αυτοί που θα μείνουμε θα σχηματίζουμε πάλι μια κωδωνοειδή καμπύλη που θα έχει τους δικούς της ακραίους και η υπόθεση δεν έχει τελειωμό. Το δεύτερο είναι να διαπιστώσουμε αν οι ακραίοι είναι επικίνδυνοι για το σύνολο, ιδιαίτερα για την ενότητα της κοινωνίας μας. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν είναι απορριπτέος κάθε ακραίος. Η ιστορία μας διαπλάθεται από εμάς σε σημαντικό βαθμό, αλλά και από άλλα τυχαία συμβάντα. Ένας ακραίος ριψοκίνδυνος ενδέχεται να μας παρασύρει σε επικίνδυνες ενέργειες, που θα οδηγήσουν σε καταστροφικά αποτελέσματα. Και ένας ακραία δειλός μπορεί να μας κάνει να αγνοήσουμε μια μοναδική καλή ευκαιρία με επίσης αρνητικά αποτελέσματα. Ωστόσο, σε σπάνιες περιπτώσεις, η συγκυρία τυχαίων γεγονότων μπορεί να βοηθήσει και με την ακρότητα να κάνουμε ένα άλμα προς τα εμπρός. Οι μεγάλοι ήταν κατά κανόνα ακραίοι, παράξενοι. Στο Μεσαίωνα τους χαρακτήριζαν αιρετικούς. Όλος ο κόσμος πίστευε πως η γη είναι επίπεδη και ο ήλιος γυρίζει γύρω της, κι όταν ο Γαλιλαίος (Gallileo Gallilei) απέδειξε ότι η γη γυρίζει γύρω από τον άξονά της και γύρω από τον ήλιο, αντιμετώπισε τον κίνδυνο να τον κάψουν αν δεν απαρνιόταν δημόσια τις ιδέες του. Ο Μπρούνο (Jordano Bruno) δε γλίτωσε. Άφθονα τα παραδείγματα που άνθρωποι με διαφορετικές ιδέες από τους άλλους ήταν που είχαν δίκιο και βοήθησαν την ανθρωπότητα να προοδεύσει. Αυτό που συμβαίνει συνήθως είναι ότι οι διαφορετικές ιδέες τους θίγουν τους άρχοντες, όχι την κοινωνία. Οι άρχοντες είναι απαραίτητοι για την ενότητα μιας πολιτείας. Όταν όμως αυτοί φροντίζουν για το δικό τους περισσότερο παρά για το γενικό συμφέρον, γίνονται καταστροφικοί. Η αρχαία δημοκρατία είχε αντιμετωπίσει με τον πιο κατάλληλο ως σήμερα τρόπο το πρόβλημα με τη δημοκρατία, αλλά ασφαλής, 100%, λύση δεν υπάρχει.
Πέρα από το γενικό κανόνα που διαγράφηκε παραπάνω, αν η ακρότητα δηλαδή είναι ωφέλιμη ή βλαβερή για την κοινωνία, κάθε παραξενιά απαιτεί διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης. Πρέπει να δεχθούμε ότι κάθε διαφορετική ιδεολογία, εφόσον δεν οδηγεί σε αντικοινωνικές πράξεις, είναι ανεκτή. Ο αλλόθρησκος, αλλόαιμος, αλλοήθης, αλλόγλωσσος, είναι ανεκτοί, όσο δεν επιδιώκουν να μας επιβάλλουν βίαια τη δική τους θρησκεία, κληρονομικότητα (π.χ. εξοντώνοντας τους "μη καθαρόαιμους"), ήθη, γλώσσα. Κι αυτό διότι από τη σύζευξη των διαφορετικών είναι που προκύπτει κάθε νέα ύπαρξη, κάθε καινοτομία. Αλλά και για τη διαφορετική συμπεριφορά, π.χ. γενετήσια, αριστεροχειρία κλπ, εφόσον δεν επιβάλλεται βίαια πάνω στην πλειοψηφία, δεν επιτρέπεται να καταδικάζεται, ίσως μάλιστα πρέπει και να επιβάλλεται από τους άρχοντες να γίνεται ανεκτή.
Ακραίοι είναι οι μεγαλοφυείς, αλλά και οι μωροί. Πρόβλημα όμως υπάρχει. Κάποιος ειδικευμένος να σκοτώνει ανθρώπους είναι χείριστος, αλλά στον πόλεμο είναι άριστος. Σε μια ομαλή κατάσταση ισχύει η Αριστοτελική μεσότητα. Αν μάλιστα ταλαντώνεται διαρκώς ανάμεσα στις ακραίες τιμές, επιτρέπει εξέλιξη χωρίς μείζονες αναταράξεις. Ο κανόνας είναι ότι στο γνωστικό τομέα, αυξάνονται οι πιθανότητες ο παράξενος να είναι ο σωστός, εφόσον τεκμηριώνεται η γνώση του. Αυτή να κρίνεται, όχι ο ίδιος. Αντίθετα, στο βουλητικό τομέα, είναι πιθανότερο ο παράξενος να είναι διαλυτικό στοιχείο για την κοινωνία. Ο συνδυασμός γνωστικών ικανοτήτων, όπως στην κυβερνητική εξουσία, με βουλητικά, όπως σε μια ανεξάρτητη δημοκρατική βουλή, μπορεί να συμβάλει στην ευδαιμονία της πολιτείας.
