Κάποια ζώα, κυρίως έντομα, μέλισσες, μυρμήγκια κλπ ζουν υποχρεωτικά κοινωνικά, καθώς τα αντανακλαστικά τους καθορίζουν αναγκαστικά τη συμπεριφορά τους. Ένα μυρμήγκι που κουβαλάει ένα φορτίο τροφής στη φωλιά του, θα συνεχίσει την πορεία του, ακόμη και αν χρειαστεί να περάσει από φωτιά στην οποία θα καεί.
Οι άνθρωποι μεταπέσαμε από μια αγελαία ζωή σε μια κοινωνική οργάνωση πριν από πολλές χιλιάδες χρόνια. Η συμπεριφορά μας όμως ορίζεται όχι μόνο από φυσικά αντανακλαστικά, αλλά και από επίκτητα, εξαρτημένα, και μάλιστα, μόνον σ΄ εμάς, δευτεροβάθμια, που στηρίζονται σε προσχηματισμένα εξαρτημένα. Γι΄ αυτό επιλέγομε πόσο αγελαία και πόσο κοινωνικά θέλομε να ζούμε, όπως στην παράδοση του Αδάμ και της Εύας, που ήταν επιλογή τους αν θα φάνε ή όχι τον απαγορευμένο καρπό. Μια "τέλεια" κοινωνία, χωρίς εξαιρέσεις, σαν των μελισσών, ονομάζεται ολοκληρωτισμός. Πολλές φορές οι άνθρωποι βρισκόμαστε μπροστά στο δίλημμα, να ενεργήσουμε εγωιστικά για το δικό μας συμφέρον ή αλτρουϊστικά, για την κοινωνία μας.
Ο Αριστοτέλης δίνει προτεραιότητα στην κοινωνία: "Εἰ γὰρ καὶ ταυτὸν ἐστιν (τἀνθρώπινον ἀγαθὸν) ἑνὶ καὶ πόλει, μεῖζον γε καὶ τελειότερον τὸ της πόλεως φαίνεται καὶ λαβεῖν καὶ σώζειν". Να το δούμε όμως σε κάποια παραδείγματα.
Δεν έχω καμιά διάθεση να στρατευθώ έτοιμος να πολεμήσω αν χρειαστεί. Όμως οφείλω και υποχρεούμαι να το κάνω, διότι είναι απαραίτητο για το σύνολο που αποτελεί την κοινωνία μου.
Δεν είμαι ενθουσιασμένος να πληρώνω φόρους. Όμως από αυτούς τους φόρους θα γίνουν έργα σημαντικά για το σύνολο της κοινωνίας μου.
Πρέπει να είναι κάθε οδηγός υποχρεωτικά ασφαλισμένος; Η ασφάλισή του δεν εξασφαλίζει μόνο σ΄ αυτόν πως, αν πάθει κάποια ζημιά, θα του την πληρώσει η εταιρία, αλλά και εμένα, ότι αν μου προκαλέσει βλάβη, θα μπορεί αυτός να με αποζημιώσει. Γι΄ αυτό, απαιτώ να υπάρχει νόμος κάθε οδηγός να έχει ασφάλιση και χωρίς αυτήν, να τιμωρείται. Για παρόμοιο λόγο απαιτώ να έχουν όλοι οι οδηγοί αλυσίδες.
Πρέπει να εμβολιάζονται όλοι υποχρεωτικά για κάποιες νόσους; Ο άρρωστος από λοιμώδες νόσημα δεν κινδυνεύει μόνο να πεθάνει, αλλά και είναι επικίνδυνος να μεταδώσει τη νόσο του σ΄ εμένα. Επομένως απαιτώ να εμβολιασθεί για όποια νόσο έχει αποδειχθεί ότι πραγματικά θα προκύψει όφελος.
Όλα τα παραπάνω παραδείγματα αντιβαίνουν στο δόγμα της ελεύθερης βούλησης. Η ελεύθερη βούληση δεν αφορά την υπακοή ή μη στους φυσικούς νόμους. Αυτούς δεν μπορούμε να τους αλλάξουμε. Το πολύ μπορούμε να τους αντισταθμίσουμε αντιπαραθέτοντας σ΄ αυτούς άλλους φυσικούς νόμους, π.χ. για το κρύο τη φωτιά, για την τριβή τον τροχό, για τη βαρύτητα αερόστατα, αεροπλάνα πυραύλους, για τις νόσους φάρμακα, εμβόλια κλπ. Η ελεύθερη βούληση αφορά μόνο τους κοινωνικούς νόμους, που αποφασίζονται και εφαρμόζονται από ανθρώπους. Τέτοιοι περιορισμοί που επιβάλλονται από το νόμο στην ελευθερία των πολιτών οφείλουν να συνδέονται με δύο κύρια στοιχεία: 1. Ο περιορισμός συνεπάγεται όφελος όχι μόνο για την κοινωνία, αλλά και για το ίδιο το άτομο. Στα παραπάνω επιχειρήματα είναι προφανές. Με τον εμβολιασμό προστατεύεται πρώτιστα ο εμβολιασμένος. Με την ασφάλιση θα αποζημιωθεί ο οδηγός αν πάθει ζημιά. Ο φορολογούμενος θα ωφεληθεί από τα κοινά έργα που θα γίνουν, όπως υγεία, παιδεία, ασφάλεια, δρόμοι, πλατείες, ηλεκτροδότηση, ύδρευση κλπ. Και αν γίνει πόλεμος, ο στρατευμένος κινδυνεύει όπως και όλοι οι άλλοι. Μερικές φορές το δίλημμα είναι δύσκολο. Η κατάχρηση αντιβιοτικών δημιουργεί στρατιές ανθεκτικών μικροβίων. Στην ιατρική έχομε συχνά αμφιβολίες. Έχει ο άρρωστος ένα πυρετό που δεν ξέρω αν οφείλεται σε μικρόβιο, οπότε χρειάζεται αντιβίωση ή σε ιό, οπότε το αντιβιοτικό είναι άχρηστο, ενώ δημιουργεί ανθεκτικά μικρόβια που θα βλάψουν την κοινωνία. Έχει ερευνηθεί το θέμα και έχει δειχθεί ότι αν 6 μήνες μετά από ένα εμπύρετο, ξαναρρωστήσει κάποιος από μικρόβιο, αν είχε πάρει αντιβίωση στο πρώτο εμπύρετο, έχει περισσότερες πιθανότητες το δεύτερο να οφείλεται σε ανθεκτικό μικρόβιο παρά αν δεν είχε πάρει. Επομένως ωφελείται αυτός που δεν κάνει χρήση φαρμάκου "για καλό και για κακό", χωρίς τεκμηριωμένη ανάγκη του.
2. Το δεύτερο στοιχείο είναι να υπάρχει εναλλακτική λύση. Π.χ. αν κάποιος αρνείται να κρατήσει όπλο (αντιρρησίας συνείδησης), θα πρέπει να υπηρετήσει υποχρεωτικά, όπως οι άλλοι, αλλά σε υπηρεσίες που δεν απαιτούν όπλο. Δεν επιτρέπεται να επωφελείται αυτός από τους κινδύνους στους οποίους υποβάλλονται οι άλλοι, χωρίς να διακινδυνεύει ο ίδιος. Ας υπηρετήσει σαν μάγειρας, τραυματιοφορέας κλπ. Να σημειώσω ότι η ιατρική υπηρεσία φροντίζει όχι μόνο τους ημετέρους, αλλά και τους εχθρούς που έχουν ανάγκες υγείας. Αν κάποιος αρνείται να εμβολιασθεί, θα πρέπει να υποβληθεί σε περιορισμούς, που μειώνουν την επικινδυνότητά του για τους άλλους, π.χ. οικουρία για κάποιο διάστημα, υποχρεωτική χρήση μάσκας, τακτική εξέταση από την ιατρική υπηρεσία κλπ.
Η εγωιστική συμπεριφορά, άκρατη ελευθερία από κοινωνικούς περιορισμούς, είναι αγελαία, οχλοκρατία. Η φιλόσοφος Ραντ (Ayn Rand), απολογητής του νεοφιλελευθερισμού, ισχυρίζεται ότι ο εγωισμός είναι η φυσική αντίδραση καθενός, ενώ ο αλτρουϊσμός είναι τεχνητό κατάλοιπο του Χριστιανισμού. Επομένως η λειτουργία του κράτους πρέπει να περιορίζεται στο να εμποδίζει όσους προσπαθούν να θίξουν τις εγωιστικές ενέργειες καθενός, δηλαδή την επιδίωξη του συμφέροντός του χωρίς όρους. Φυσικά, ξεχνά τη στάση των κοινωνικών ζώων, που όπως είπαμε τα φυσικά αντανακλαστικά τους τα υποχρεώνουν να βάζουν σε απόλυτη προτεραιότητα την κοινωνία τους, όχι το ατομικό τους συμφέρον. Όμως ακόμη και στα αγελαία και στα μονήρη ζώα, ξεχνά η φιλόσοφος τον αλτρουϊσμό που δείχνουν οι μητέρες στα παιδιά τους στα ζώα που μπορούν να σχηματίζουν εξαρτημένα αντανακλαστικά, δηλαδή στα θερμόαιμα σπονδυλωτά, πτηνά και θηλαστικά.
Σε περιορισμούς που επιβάλλονται υποχρεωτικά για το καλό πρώτιστα του ατόμου, αυτό αντιδρά παράλογα στην υποχρέωση. Οι οδηγοί δικύκλου αποφεύγουν να φορούν κράνος και οι οδηγοί αυτοκινήτου να φορούν ζώνη. Οι πολίτες σε καιρό πανδημίας αποφεύγουν να φορούν μάσκα. Τότε το κράτος αναγκάζεται να επέμβει. Αν πάθει ατύχημα ο οδηγός χωρίς κράνος ή ζώνη, θα πληρώσει τη νοσηλεία του η κοινωνία. Και τη νοσηλεία όσων θα αρρωστήσουν στην πανδημία η κοινωνία θα την πληρώσει. Ακόμη και με τους παραπάνω όρους, η κοινωνία δεν τολμά να επιβάλλει περιορισμούς σε πράξεις που βλάπτουν τα άτομα και την κοινωνία, όπως είναι το κάπνισμα. Έχει αποδειχθεί πως βραχύνει αρκετά χρόνια το προσδόκιμο επιβίωσης, αλλά αυτή η απειλή δεν αρκεί για να μην καπνίζει κάποιος. Ένας φόρος καπνίσματος, που θα διατίθεται αποκλειστικά για την υγεία ίσως θα βοηθούσε.
