Εξ αρχαιοτάτων χρόνων η Ελλάδα φημιζόταν για την παιδεία που παρείχε στους νέους ως όχημα για τη μετεξέλιξή τους σε κοινωνικά ευσυνείδητους πολίτες με σφαιρικές γνώσεις, οξυμένο κριτικό νου και ικανότητα πολυπρισματικής θεώρησης των πραγμάτων.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ανά τους αιώνες ο ελλαδικός χώρος έχει αναδείξει λαμπρά ονόματα της διανόησης που μνημονεύονται ακόμη και σήμερα για την προσφορά τους σε όλους τους επιστημονικούς τομείς. Επιπλέον, οι νέοι μυούνταν εξ απαλών ονύχων σε ευγενείς αξίες, όπως η φιλοπατρία, η αξιοκρατία, η σύννομη παρρησία και η υπακοή ούτως ώστε να δύνανται ως ενήλικες να στελεχώσουν μια υγιή, ευνομούμενη κοινωνία. Παρότι η ελληνική εκπαίδευση κατάφερε να επιβιώσει ακόμη και σε ιδιαίτερα δυσμενείς για την Ελλάδα περιόδους, λόγου χάριν κατά την Τουρκοκρατία, και τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματά της παγιώθηκαν στο διεθνές στερέωμα της γνώσης, τα τεσσαράκοντα έτη της Μεταπολίτευσης απεδείχθησαν δυστυχώς αρκετά για να διαβρώσουν συθέμελα τις εκπαιδευτικές μας δομές. Η φενάκη της καζινο-οικονομικής ευμάρειας οδήγησε στην πνευματική παρακμή και την κοινωνική σήψη, συμπαρασύροντας και τη δημόσια δωρεάν εκπαίδευση, η οποία μονάχα κατ’ επίφασιν υπάρχει στην Ελλάδα. Βεβαίως, ουδείς άμοιρος ευθυνών, αφού γονείς, μαθητές ,διδάσκοντες και οι εκάστοτε κυβερνώντες συνέβαλαν τα μέγιστα στη βαθμιαία ολοσχερή διάλυσή της.
Αρχόμεθα από τις κυβερνήσεις καθότι αναλογικά βαρύνονται περισσότερο, ως έχουσες το καθήκον της χάραξης της εθνικής εκπαιδευτικής πολιτικής. Κάθε αλλαγή της ηγεσίας του Υπουργείου Παιδείας λόγω εκλογικής διαδικασίας ή ανασχηματισμού έχει συνυφανθεί με την κατάρτιση ενός νέου σχεδίου για την παιδεία, συνήθως πιο δαιδαλώδους και ως εκ τούτου αναποτελεσματικού. Ο κύριος λόγος της αποτυχίας τους έγκειται στην αύξουσα σύσφιξη των κοινωνικών και πνευματικών αξιών και των ηθικών αρετών από τη μέγγενη του δεσπόζοντος τεχνοκρατικού χαρακτήρα της παιδείας. Η υποβάθμιση των μαθημάτων της Ιστορίας και των Θρησκευτικών καταδεικνύουν τούτο ακριβώς το γεγονός. Τουναντίον, στο επίκεντρο τίθεται ο εξορθολογισμός του εξετασιοκεντρισμού της στείρας παρωχημένης τεχνοκρατικής γνώσης. Ακόμα όμως και εκεί αποτυγχάνουν. Την επιτομή της αποτυχίας τους συνιστά ο λαβύρινθος των πανελλαδικών εισαγωγικών εξετάσεων. Κάθε χρόνο οι υποψήφιοι καλούνται να αποστηθίσουν χιλιάδες σελίδες γεμάτες από μη χρηστικές πεπερασμένες γνώσεις τις οποίες οφείλουν να αναπαραγάγουν με ελάχιστα περιθώρια απόκλισης και ανάπτυξης προσωπικού συλλογισμού υπό ασφυκτική πίεση χρόνου. Γενικότερα, για την κατανόηση της διαδικασίας εισαγωγής στην τριτοβάθμια απαιτείται… εγχειρίδιο χρήσης, καθότι έχει μετατραπεί σε ένα μωσαϊκό εξαιρέσεων, ειδικών κατηγοριών και παρακάμψεων. Εν τέλει, μόνο τα εκπαιδευτικά κριτήρια δεν λαμβάνονται υπ’ όψιν εφόσον δίδυμα τέκνα, μουσουλμάνοι και πολλοί άλλοι τυγχάνουν ιδιαίτερων προνομίων. Ακόμη όμως και στο αμιγώς γνωστικό σκέλος, παρατηρούνται πολυάριθμες στρεβλώσεις. Οι παρεχομένες γνώσεις στο Λύκειο βρίσκονται σε ασυμφωνία με τις απαιτήσεις των ανωτάτων και τεχνολογικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Για να εισέλθει κανείς στο τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, παραδείγματος χάριν, εξετάζεται μεταξύ άλλων στη Διοίκηση Επιχειρήσεων ή τη Βιολογία. Εκτός αυτού, πώς να κατανοήσει κανείς άραγε την τουλάχιστον παράλογη δυνατότητα ενός υποψηφίου της Θεωρητικής κατεύθυνσης να εισαχθεί σε σχολές όπως η Ιατρική και η Νοσηλευτική; Παρακαλούνται οι ειδήμονες του Υπουργείου να εξηγήσουν ποια επιστημονική συγγένεια υφίσταται μεταξύ της Λογοτεχνίας και της Ανατομίας διότι η κοινή λογική αδυνατεί να την ερμηνεύσει. Το πλέον τραγικό όμως είναι η ανικανότητα του ίδιου του εκπαιδευτικού συστήματος να υποστηρίξει τον θεσμό των πανελλαδικών υπό την παρούσα μορφή του. Η πλήρης αναντιστοιχία του επιπέδου διδασκαλίας με τις απαιτήσεις των εξετάσεων υποχρεώνουν εκβιαστικά τη συντριπτική πλειοψηφία των υποψηφίων να καταφύγουν σε βοήθεια εκτός σχολείου, με το ανάλογο αντίτιμο, συμπιέζοντας ακόμη περισσότερο τον ήδη βεβαρυμμένο οικογενειακό προϋπολογισμό. Για όσους δεν δύνανται να καλύψουν τούτο το κόστος, η τριτοβάθμια δυστυχώς φαντάζει όνειρο θερινής νυκτός.
Ακόμη όμως και οι υποψήφιοι που διαπερνούν την κρησάρα των πανελλαδικών, της οποίας οι οπές στενεύουν διαρκώς, εγκλωβίζονται σε έναν χειρότερο κυκεώνα, ονόματι ελληνικό πανεπιστήμιο. Δεν υπάρχουν λέξεις για να περιγράψουν τα συναισθήματα που κατακλύζουν έναν λελογισμένο μαθητή όταν κατόπιν μιας μακράς τιτάνιας προσπάθειας επιτυγχάνει τον πολυπόθητο στόχο του και η πρώτη εντύπωση που αποκτά από το εκπαιδευτικό ίδρυμα της επιλογής του είναι το μαύρο πανό με τη λέξη «ΚΑΤΑΛΗΨΗ» και την εικόνα των χώρων αυτού που παραπέμπουν σε χωματερή. Σε αυτό το χάος πρωταγωνιστούν οι γνωστοί-άγνωστοι σεσημασμένοι περιθωριακοί που ουδεμία σχέση έχουν με την εκπαίδευση αλλά βρίσκουν πεδίον δόξης λαμπρόν υπό τη σκέπη του ασύλου για να εκδηλώσουν απρόσκοπτα την παραβατική συμπεριφορά τους. Τι να πει κανείς όταν κουκουλοφόροι εισβάλλουν σε πανεπιστημιακές αίθουσες κατά τη διάρκεια εξετάσεων και σκίζουν γραπτά φοιτητών ή σκορπίζουν απορρίμματα στους διαδρόμους. Αδιάσειστη απόδειξη η πρόσφατη επέμβαση της Αστυνομίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, καθ’ ην κατασχέθηκαν βόμβες τύπου Μολότοφ, αντιασφυξιογόνες μάσκες, κάλυκες όλμου και εύφλεκτα υγρά. Αξίζει να σημειωθεί πως οι χώροι στους οποίους επενέβη η ΕΛ.ΑΣ τελούσαν υπό κατάληψη εδώ και τριάντα συναπτά έτη ενώ ουδεμία πρωτοβουλία είχε αναληφθεί για την διάλυσή της και την παράδοση αυτών στην Πρυτανεία προς εξυπηρέτηση των αναγκών του Πολυτεχνείου. Ένα ακόμη χρόνιο απόστημα για τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ συνιστά η λαίλαπα των φοιτητικών κομματικών παρατάξεων. Έχοντας εγκαθιδρύσει ένα καθεστώς διαπλοκής με τη συμμετοχή αρκετών εκπαιδευτικών και πολιτικών παραγόντων, ελέγχουν σκιωδώς νευραλγικούς τομείς της ανωτάτης εκπαίδευσης και προσηλυτίζουν κυρίως πρωτοετείς φοιτητές με αντάλλαγμα διευκολύνσεις εντός του εκπαιδευτικού χώρου, εξορμήσεις σε τουριστικά θέρετρα και δωρεάν είσοδο σε κέντρα νυκτερινής διασκέδασης. Αντί να δρουν προς όφελος της παιδείας, τελούν υπό διατεταγμένη υπηρεσία και μηχανορραφούν εις βάρος της . Για αυτόν τον λόγο, ο άμεσος εξοβελισμός τους κρίνεται αδήριτη ανάγκη.
Εντούτοις, μία μεγάλη μερίδα των εκπαιδευτικών φέρουν εξίσου σημαντικό μερίδιο ενεργητικής και παθητικής ευθύνης για την αποσάθρωση των θεμελίων της εκπαίδευσης. Οι κατά καιρούς ιταμές αξιώσεις ορισμένων επαγγελματιών συνδικαλιστών που ουδέποτε έχουν διδάξει, όπως η διεξαγωγή των αρχαιρεσιών για την ανάδειξη των εκπροσώπων τους σε εργάσιμες ημέρες και ώρες, αμαυρώνουν το λειτούργημα και δη εφόσον η πλειονότητα των καθηγητών δεν εναντιώνεται μαζικά και έντονα σε αυτές. Επιπροσθέτως, μπορεί κανείς να διακρίνει την αποστροφή των περισσοτέρων εξ αυτών στο άκουσμα της λέξης «αξιολόγηση». Με πρόφαση μια πιθανή δήθεν στρεβλή και άδικη εφαρμογή της εκ μέρους της Κυβέρνησης που θα αποσκοπούσε αποκλειστικά στην έξοδο ενός αριθμού εκπαιδευτικών, δυναμιτίζουν κάθε προσπάθεια εξυγίανσης του κλάδου και κατ’ επέκτασιν του εκπαιδευτικού συστήματος. Ας επιτευχθεί μια καταρχήν κοινωνική συμφωνία ως προς την αναγκαιότητα της αξιολόγησης δομών και προσώπων στον χώρο της παιδείας, αλλά και του ευρύτερου δημόσιου τομέα και η μέθοδος μπορεί να τεθεί προς διαβούλευση. Εξ άλλου δεν αξιολογεί ο έμπορος το προϊόν αλλά ο αγοραστής. Η εδραίωση συντεχνιακών νοοτροπιών και ο δεσποτισμός της κακώς νοούμενης συναδελφικής αλληλεγγύης μεταξύ εκπαιδευτικών που θέτει άτομα ανίκανα, αντιπαραγωγικά και ανάξια της θέσης τους στο απυρόβλητον, διακόπτουν τους διαύλους επικοινωνίας με την κοινωνία, η οποία υιοθετεί μια αρνητική και καχύποπτη στάση έναντι των διεκδικήσεών τους, ακόμη και όταν αυτές είναι δίκαιες. Συν τοις άλλοις, ουκ ολίγες φορές παρατηρείται το θλιβερό φαινόμενο λειτουργοί της δημόσιας εκπαίδευσης να στρέφονται κατά των ενοποιητικών στοιχείων του έθνους, τουτέστιν της Ορθοδοξίας και κάθε έκφρασης πατριωτικού φρονήματος, εκμεταλλευόμενοι την αυξημένη επιρροή που ασκούν στους μαθητές ένεκεν της θέσης τους. Πριν από κάθε θρησκευτική εορτή όπου είθισται οι μαθητές να εκκλησιάζονται, καθώς επίσης και από τις κατοχυρωμένες στο Σύνταγμα και στην ιστορική μνήμη των Ελλήνων εθνικές εορτές, παρουσιάζεται πληθώρα φωνών που στις πατροπαράδοτες μαθητικές εκδηλώσεις αντιπροτείνουν προβολές ταινιών και λοιπές καινοφανείς δράσεις άνευ ουσίας οι οποίες δεν τιμούν διόλου την εκάστοτε περίσταση υπό την πρόφαση ιδεολογικών αντιρρήσεων και προοδευτικών τάσεων. Το σχολείο οφείλει να συνιστά φορέα παροχής γνώσης, μεταλαμπάδευσης αξιών και ομαλής κοινωνικοποίησης των μαθητών και ως εκ τούτου, οποιαδήποτε σπέκουλα μικροπολιτικών συμφερόντων δεν έχει θέση σε αυτό. Επιπροσθέτως, στους κόλπους της εκπαίδευσης δραστηριοποιούνται αρκετά άτομα που διόλου δεν ενδιαφέρονται για την προαγωγή της μόρφωσης και την κατ’ ουσίαν βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος. Τουναντίον, επενδύουν στο «φαίνεσθαι», αναλισκόμενοι στην παρουσίαση μιας επίπλαστης εξωραϊσμένης εικόνας τούτου του νοσηρού μορφώματος προς ίδιαν προβολή ενώ δεν διστάζουν να υπονομεύσουν τον αυτοσκοπό της εκπαίδευσης, δηλαδή την μάθηση, προκειμένου να αναπτύξουν δίκτυο δημοσίων σχέσεων και να καταστούν δημοφιλείς σε συγκεκριμένους κύκλους με απώτερο στόχο την αναρρίχηση στην ιεραρχία ή ακόμη και την ανάληψη δημοσίου αξιώματος. Οι ίδιοι με περιττεύον θράσος αυτοαναγορεύονται σε σταυροφόρους της εκπαίδευσης με ιδιαίτερα πομπώδη τρόπο. Εάν πραγματικά κόπτονται για αυτήν, μπορούν να προσφέρουν πολύ περισσότερα δια της απουσίας τους. Βεβαίως, απονέμοντας τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, αναγνωρίζεται η ύπαρξη μιας ευρείας ομάδας εκπαιδευτικών που υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον παραμένοντας αδιαλείπτως προσηλωμένοι στις ηθικές αρχές τους, υπερβαίνοντας ευατόν παρά τα αναρίθμητα εμπόδια που ανακύπτουν και τη συρρίκνωση των απολαβών τους. Εκείνοι, η σιωπηρή πλειοψηφία, πρέπει να υπερκεράσουν τις οχλαγωγούσες μειοψηφίες και να αποτελέσουν τη ραχοκοκκαλιά της ελληνικής εκπαίδευσης.
Τελευταίο αλλά όχι έλασσον, θα ήτο άδικο να παραβλέψουμε το μερίδιο ευθύνης των ίδιων των μαθητών και πολύ περισσότερο, των γονέων αυτών. Η οικογένεια, ως ακρογωνιαίος λίθος της ελληνικής κοινωνίας, οφείλει να εφοδιάζει τους νέους με ηθικούς πλοηγούς και να τους μεταγγίζει υψηλές αξίες, πέραν της ικανοποίησης των βιοτικών αναγκών τους. Φυσικά, είναι καθήκον των γονέων να ασκούν τη δέουσα εποπτεία στα τέκνα τους, καθ’ ότι εκείνα ανήλικα χρήζουν καθοδήγησης. Αντ’ αυτού, παρατηρείται μια επελαύνουσα παρακμή του οικογενειακού θεσμού και συνεπώς μια νέα γενιά αποπροσανατολισμένη. Τούτο αντικατοπτρίζεται και εντός του σχολικού περιβάλλοντος. Μια μεγάλη μερίδα μαθητών παραβαίνουν διαρκώς τους σχολικούς κανονισμούς, προσέρχονται απρεπώς και ενίοτε προκλητικά ενδεδυμένοι, εκδηλώνουν συμπεριφορές που δεν συνάδουν με την μαθητική ιδιότητα και προσβάλλουν τα χρηστά ήθη , αρκετοί επιδεικνύουν παντελή ασέβεια προς τους διδάσκοντες ενώ συχνά παρατηρούνται και περιστατικά βανδαλισμών απέναντι στις σχολικές κτηριακές υποδομές και τα απαραίτητα για την διδασκαλία εποπτικά τεχνικά μέσα. Εάν εντοπιστεί κάποια σημαντική παρέκκλιση και κληθούν οι κηδεμόνες στο σχολείο, συχνά, αντί να επιδιώξουν την αγαστή συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς προς επίλυση του προβλήματος, συνηθίζουν να αγνοούν τις συστάσεις αυτών ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις δεν διστάζουν να έλθουν σε ανοικτή ρήξη με αυτούς, υπερασπιζόμενοι παντί μέσω και τρόπω τα τέκνα τους. Έτσι μονάχα εκείνα βλάπτουν, αφού με τη σειρά τους απαξιώνουν την εκπαίδευση μιμούμενα τους γονείς τους. Επιπλέον, σημειώνεται το παράδοξο γεγονός οι μαθητές να απαιτούν τα δικαιώματα του ενηλίκου, προφασιζόμενοι το δημοκρατικό πολίτευμα, αλλά να αποποιούνται τις ευθύνες που απορρέουν από εκείνα. Στην αρχή του διδακτικού έτους αδημονούν για την κατάρτιση των μαθητικών συμβουλίων και όταν πραγματοποιηθεί, παρακάμπτονται οι κανόνες λειτουργίας τους με αποτέλεσμα αυτά να χρησιμεύουν μόνον ως άλλοθι για την επίτευξη στόχων που δεν άπτονται της παιδείας, όπως ψευδεπίγραφα εκπαιδευτικές εκδρομές και καταλήψεις . Όταν καλούνται να θέσουν τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων, όπερ έτι μεθερμηνευόμενον εστί να συμβάλλουν στην απαλοιφή εκπαιδευτικών αδυναμιών εντός σχολείου δια του διαλόγου, υπεκφεύγουν. Τοιουτοτρόπως απαξιώνουν βάναυσα την «Δημοκρατία» που επικαλούνται κατά το δοκούν.
Συγκεφαλαιώνοντας, αποτελεί κοινή παραδοχή πως το συγκεκριμένο θέσφατο εθνοαποδομητικό εκπαιδευτικό σύστημα έχει κλείσει τον κύκλο του και πλέον πνέει τα λοίσθια, όντας αποκομμένο από την αγορά εργασίας και απογυμνωμένο από τις πνευματικές και ηθικές αρετές. Ωστόσο, η κοινωνία οφείλει να συνειδητοποιήσει πως η παιδεία δεν βελτιώνεται εν μία νυκτί με μαγικό ραβδί και ευχολόγια, ούτε με πεζοδρομιακές συγκρούσεις και επαναστατικά τσιτάτα αλλά με τόλμη για ρηξικέλευθες τομές , άκαμπτη επιμονή, επίμοχθη προσπάθεια διαρκείας από όλους τους μετέχοντες και κατάλληλη χρηματική υποστήριξη μέσω του κρατικού προϋπολογισμού. Είναι αδιανόητο να παριστάνει κάθε καιροσκόπος αλεξιπτωτιστής τον μαθητευόμενο μάγο της παιδείας με πειράματα και αλχημείες αμφιβόλου αποτελέσματος στις πλάτες της μαθητιώσης νεολαίας. Υποχρεούμαστε ως Έλληνες να οικοδομήσουμε ένα πραγματικά αποδοτικό εκπαιδευτικό σύστημα, αντάξιο της ένδοξης ιστορίας μας διότι έτσι θα οδηγηθούμε στην πολυπόθητη πνευματική ανάταση, την ηθική εξυγίανση και εν τέλει τη θεμελίωση μιας στιβαρής κοινωνίας. Η παιδεία πρέπει να αποτελέσει και πάλι την κιβωτό της διαιώνισης της αρχέγονης σωρευμένης γνώσης και των ελληνορθόδοξων ιδεωδών που συντροφεύουν τον λαό μας εδώ πάρα πολλά έτη, έχοντας οδηγήσει σε αξιομνημόνευτες επιτυχίες. Εν κατακλείδι, όλα είναι θέμα παιδείας.
Στέφανος Ν. Αγιωτάκης
