Εμπεριστατωμένη έκθεση για τη διαχείριση των αποβλήτων στην Ελλάδα, όπως καταγράφηκε αναλυτικά από τα στελέχη της Ανεξάρτητης Αρχής, δημοσιοποίησε, μαζί με προτάσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων, ο Συνήγορος του Πολίτη.
«Οι πολιτικές διαχείρισης αποβλήτων στη χώρα, στο βαθμό που έχουν σχεδιαστεί και εφαρμοστεί, έχουν αποτύχει. Είναι, επίσης, πρόδηλο, ότι η διοίκηση, κεντρική και τοπική, οφείλει να επιταχύνει σημαντικά τις παρεμβάσεις της, προκειμένου η Ελλάδα να καλύψει το χαμένο χρόνο και να προσεγγίσει, αν όχι να επιτύχει, τους κοινούς Ευρωπαϊκούς στόχους, έστω και με αξιοσημείωτη καθυστέρηση. Οι λόγοι, τα αίτια που έχουν οδηγήσει τη χώρα μας σε αυτή τη, διόλου ζηλευτή, θέση μεταξύ των εταίρων της αναλύονται στη παρούσα έκθεση», σημειώνει μεταξύ άλλων ο Συνήγορος του Πολίτη, κ. Ανδρέας Ποττάκης προλογίζοντας την ειδική έκθεση για τη «Διαχείριση των Αποβλήτων» στην Ελλάδα, που δόθηκε στη δημοσιότητα.
Σημαντικές πλημμέλειες στη χωροθέτηση και λειτουργία των ΧΥΤ
Όπως αναφέρεται στην ειδική έκθεση «ο μεγαλύτερος αριθμός των υποθέσεων, που διερεύνησε και διερευνά ο ΣτΠ, αφορά στην ανεξέλεγκτη απόρριψη αστικών στερεών αποβλήτων τη συνακόλουθη συστηματική υποβάθμιση του περιβάλλοντος και την πρόκληση πυρκαγιών. Επίσης, στις σχετικές αναφορές που υποβλήθηκαν στην Αρχή περιλαμβάνονται περιπτώσεις στις οποίες οι πολίτες διαμαρτύρονται για τις πραγματικές και νομικές πλημμέλειες που συναντώνται, ιδιαίτερα συχνά, κατά τη διαδικασία χωροθέτησης των έργων διαχείρισης στερεών αποβλήτων και των σταθμών μεταφόρτωσης απορριμμάτων, καθώς και τις διοικητικές παραλείψεις κατά την κατασκευή και τη λειτουργία χώρων υγειονομικής ταφής απορριμμάτων.
Επιπλέον, σοβαρό είναι το ζήτημα της μη τήρησης των περιβαλλοντικών όρων κατά τη λειτουργία υφιστάμενων έργων διαχείρισης απορριμμάτων. Εκτός των ανωτέρω, σημαντικός είναι και ο αριθμός αναφορών από τις οποίες διαπιστώνονται προβλήματα στη διαχείριση των αποβλήτων εκσκαφών, κατασκευών και κατεδαφίσεων».
Σχετικά με τη λειτουργία των έργων διαχείρισης αποβλήτων, στην έκθεση σημειώνεται, ότι «πλείστες φορές, από τη διερεύνηση των αναφορών, διαπιστώνεται λειτουργία των έργων διαχείρισης αποβλήτων χωρίς τις νόμιμες άδειες και εγκρίσεις ή καθ’ υπέρβαση αυτών και κατά παράβαση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας». Επιπλέον, στην από τον ΣτΠ διαπιστώνεται «η μη τήρηση των περιβαλλοντικών όρων κατά τη λειτουργία υφιστάμενων έργων διαχείρισης στερεών αποβλήτων, με αποτέλεσμα τη ρύπανση του περιβάλλοντος και την υποβάθμιση της αισθητικής του τοπίου, τη μόλυνση των υπόγειων και επιφανειακών υδροφορέων και τις σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, λόγω της ανεξέλεγκτης διάθεσης των στραγγισμάτων και της μη συλλογής και καύσης του παραγόμενου βιοαερίου».
Τονίζεται δε περαιτέρω, ότι «η μη τήρηση των περιβαλλοντικών όρων κατά τη λειτουργία υφιστάμενων ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ, αφενός δημουργεί στην κοινή γνώμη αμφιβολία ως προς τις υφιστάμενες τεχνολογικές δυνατότητας για την κατασκευή ενός ΧΥΤΑ με ελάχιστες επιπτώσεςι στο περιβάλλον και αφετέρου εντείνει την κοινωνική αντίδραση στην προσπάθεια χωροθέτησης νέων ΧΥΤΥ.
Η έκθεση εξειδικεύει τις αναφορές αυτές, τονίζοντας ότι για αρκετούς ΧΥΤ «πολλά από τα προβλήματα κατά τη λειτουργία, οφείλονται στο γεγονός, ότι η μελέτη, η διαστασιολόγηση και ο σχεδιασμός τόσο του χώρου όσο και των εγκαταστάσεων επεξεργασίας στραγγισμάτων και βιοαερίου δεν ήταν ορθός και σύμφωνος με τους κανόνες της επιστήμης, γεγονός το οποίο θα έπρεπε να έχει ληφθεί υπόψη κατά τη διαδικασία αδειοδότησης του έργου».
Σημαντικές ελλείψεις και προβληματική λειτουργία διαπιστώνονται σύμφωνα με την έκθεση στη λειτουργία επίσης των Σταθμών Μεταφόρτωσης Αποβλήτων (ΣΜΑ), αλλά και στα Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ).
Ειδική ενότητα για τα νησιά
Αναφορά γίνεται στην περίπτωση της Τήνου, στην ενότητα που αφορά στους δεματοποιητές. Σύμφωνα με την έκθεση, στο “Κοσσίνι”, «μετά την πάροδο πλέον των έξι ετών, σύμφωνα με τις εκθέσεις του ΚΕΠΠΕ, καταστρέφεται το εξωτερικό περιτύλιγμα από τα δέματα, διαφεύγουν υγρά απόβλητα, λόγω της υπερσυγκέντρωσης πολλά από τα δέματα είναι τοποθετημένα απευθείας πάνω στο έδαφος, ενώ στους εξωτερικούς χώρους της εγκατάστασης υπάρχουν μη δεματοποιημένα ΑΣΑ, με τη μορφή ανεξέλεγκτης διάθεσης χύδην απορρίμματα. Δεν υπάρχει αποχετευτικό σύστημα και σύστημα διαχείρισης ομβρίων, ενώ πλέον ο χώρος έχει επεκταθεί πέραν της αρχικής περίφραξης και σε όμορο αγροτεμάχιο». Επίσης αναφορά γίνεται και στην περίπτωση της Άνδρου, με την ενότητα να καταλήγει πως «αναγκαία καθίσταται η αποκατάσταση των χώρων αυτών, ενώ κρίνεται δυσχερής και εν δυνάμει επικίνδυνη η μεταφορά και διάθεση των δεματοποιημένων απορριμμάτων σε ΧΥΤΥ – εγκατάσταση επεξεργασίας αποβλήτων, λόγω του όγκου των συγκεντρωμένων δεμάτων, όσο και της φύσης αυτών, που καθιστά αδύνατη την επεξεργασία.
Συγκεκριμένα για την εφαρμογή του ΠΕΣΔΑ Νοτίου Αιγαίου, ο ΣτΠ επισημαίνει, πως «στις νησιωτικές περιοχές της Ελλάδας, σε μεγάλο βαθμό, δεν έχει καταστεί δυνατό να εφαρμοστούν οι προσβλέψεις των ΠΕΣΔΑ, παρότι αφορούσαν έργα χαμηλής περιβαλλοντικής όχλησης, δηλαδή διαλογή στην πηγή, κομποστοποίηση βιοαποδομήσιμων και ΧΥΤΥ περιορισμένης χωρητικότητας», ενώ έχει ήδη επισημανθεί στο παρελθόν από την Αρχή, ότι «θα έπρεπε ήδη στα νησιά να έχει επιτευχθεί ελαχιστοποίησης της παραγωγής απορριμμάτων, τόσο με μέτρα διαλογής στην πηγή, όσο και με την καθολική εφαρμογή της κομποστοποίησης των προδιαλεγμένων βιοαποβλήτων. Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις που έχει εξετάσει η Ανεξάρτητη Αρχή, οι δράσεις αυτές δεν έχουν πραγματοποιηθεί, με αποτέλεσμα να υπάρχει διαιώνιση των σοβαρών προβλημάτων διαχείρισης των αποβλήτων».
Ενδεικτικά, αναφέρονται συγκεκριμένες περιπτώσεις, με την Τήνο και πάλι να κατέχει την πρώτη αναφορά, δεδομένου ότι αντιμετωπίζει ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα σε επίπεδο νησιών. «Στο Δήμο Τήνου, στην περιοχή “Κοσσίνι”, βρισκόταν σε λειτουργία ΧΑΔΑ, ο οποίος δημιουργήθηκε αφού έπαυσε η λειτουργία άλλων τριών χωματερών, που χρησιμοποιούσε ο Δήμος, καθώς δεν φρόντισε να λάβει εγκαίρως τα κατάλληλα μέτρα για την ολοκληρωμένη διαχείριση των απορριμμάτων. Ο ΠΕΣΔΑ Ν. Αιγαίου προέβλεπε τη δημιουργία ενός ΧΥΤΥ, που ακόμη δεν έχει υλοποιηθεί καθώς προκρίθηκε για τη χωροθέτησή του θέση, η οποία θα έπρεπε να έχει εξαιρεθεί», σημειώνεται μεταξύ άλλων.
Για το Δήμο Θήρας, η έκθεση αναφέρει, πως «στον αναθεωρημένο ΠΕΣΔΑ Νοτίου Αιγαίου είχε προβλεφθεί, ότι τα ΑΣΑ θα δεματοποιούνταν και θα αποθηκεύονταν προσωρινά σε συνδυασμό με δράσεις διαλογής στην πηγή και ανακύκλωσης, ενώ ο υφιστάμενος ΧΑΔΑ θα έπαυε τη λειτουρ΄για του και θα αποκαθίστατο. Επισημαίνεται, ότι ως τελικός αποδέκτης οριζόταν ο ΧΥΤΥ της νήσου. Μέχρι σήμερα, δεν έχει καταστεί δυνατή η υλοποίηση οποιουδήποτε έργου. [...] Συγκεκριμένα, από το 2003 πραγματοποιείται ανεξέλεγκτη απόρριψη ΑΕΚΚ και ΑΣΑ στη θέση “Αλωνάκι” στην Καλντέρα, η οποία αποτελεί ηφαιστειακό γεώτοπο παγκοσμίου ενδιαφέροντος, ενώ η υπερσυγκέντρωση αποβλήτων έχει επηρεάσει και παρακείμενο αρχαιολογικό χώρο. Κατόπιν δικαστικής διαμάχης, τελικά, το 2015 παρέμεινε εν ισχύ η απόφαση απαλλοτρίωσης της έκτασης που βρίσκεται ο ΧΑΔΑ, προκειμένου να προχωρήσουν οι μελέτες και διαδικασίες αποκατάστασης. Παράλληλα, ο Δήμος έχει επιλέξει ως χώρο για την ανάπτυξη ΟΕΔΑ (ΜΕΑ και ΧΥΤΥ) τα ορυχεία Μεταξά, έργο το οποίο […] δεν κατέστη δυνατό να ξεκινήσει ενώ δεν προβλεπόταν και στον ΠΕΣΔΑ. Σημειώνεται ότι στο νησί υπάρχει ΚΔΑΥ και η διαχείριση ΑΕΚΚ πλέον, πραγματοποιείται από ΣΕΔ».
Σχετικά με το Δήμο Σίφνου, αναφέρεται, ότι «ο ΠΕΣΔΑ Ν. Αιγαίου προέβλεπε δράσεις διαλογής στην πηγή, προδιαλογής και κομποστοποίησης. Ο ΠΕΣΔΑ για το μεταβατικό στάδιο μέχρι την κατασκευή ΧΥΤΥ στη Σίφνο, πρότεινε τη μεταφορά του υπολείμματος στο ΧΥΤΑ Σερίφου, κάτι το οποίο δεν κατέστη εφικτό, τόσο λόγω κόστους, όσο κυρίως δεδομένου ότι ο συγκεκριμένος ΧΥΤΑ είχε υπερπληρωθεί. Έτσι, μέχρι σήμερα τα απόβλητα της νήσου καταλήγουν σε ΧΑΔΑ, στη θέση Βορεινή, πλησίον του οικισμού “Κάστρο”. Ο εν λόγω ΧΑΔΑ βρίσκεται σε χώρο αρχαίων μεταλλείων, με πολλές κάθετες στοές, στις οποίες γινόταν καύση αποβλήτων και ρίψη λυμάτων. Με απόφαση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου, χορηγήθηκε Άδεια Αποκατάστασης του ΧΑΔΑ. Το ζήτημα όμως εκκρεμεί, καθώς δεν έχει εκπονηθεί ακόμη η οριστική μελέτη. Στο άμεσο μέλλον αναμένεται η έναρξη της λειτουργίας του ΧΥΤΥ».
Τέλος, όσον αφορά στο Δήμο Άνδρου, γίνεται αναφορά στον ανενεργό ΧΑΔΑ της “Σταυροπέδας”. «Έως το 2011, εκεί λειτουργούσε ο ΧΑΔΑ ο οποίος στην παρούσα φάση είναι ανενεργός και αναμένεται η αποκατάστασή του», σημειώνεται, με εκτενή αναφορά στην “κατολίσθηση” απορριμμάτων του 2011. Περαιτέρω, σημειώνεται ότι «ο δεματοποιητής έχει παραμείνει εκεί για πολλά έτη, με αποτέλεσμα να έχει προκύψει όγκος συσσωρευμένων δεματοποιημένων αποβλήτων, αλλά και αδεματοποιητων εκ των υστέρων, λόγω βλάβης των μηχανημάτων. Λόγω προβλημάτων στην εκπόνηση της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων καθυστέρησε πολύ η έκδοση της ΑΕΠΟ για τον ΧΥΤΥ Άνδρου στη θέση “Πλούσκα”. Συγκεκριμένα, αυτή εκδόθηκε το 2018 και αναμένεται η δημοπράτηση και κατασκευή του έργου».
