Η Ελλάδα ευγνωμονούσα τους εθνικούς Ευεργέτες όρισε «Ημέρα Μνήμης και Τιμής Εθνικών Ευεργετών» την 30ή Σεπτεμβρίου. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους με λειτουργία στους Ναούς και οι ιερείς με τους πιστούς προσεύχονται για την ανάπαυση της ψυχής αυτών των ανθρώπων που βοήθησαν και βοηθούν και μετά θάνατον τους συνανθρώπους τους. Λίγες μέρες πριν από την Ημέρα μνήμης των ανθρώπων εκείνων που ευεργέτησαν και… ευεργετούν τόσους κατοίκους του νησιού μας, ο Μητροπολίτης μας κ. Δωρόθεος Β’, έστειλε ένα γραπτό μήνυμα στις εφημερίδες του νησιού μας απευθυνόμενος σε όλους τους ευεργετηθέντες Συριανούς να προσέλθουν την ημέρα εκείνη στον ναό τιμώντας τη μνήμη αυτών των σπουδαίων και σημαντικών ανθρώπων.
Ο Σεβασμιότατος αναφέρθηκε στους Έλληνες που γλύτωσαν από τη σφαγή των Τούρκων το 1821 και κατέφυγαν «… στην άσημη Σύρο. Και στην αμμουδερή παραλία της, νέα πόλη από την αρχή ίδρυσαν, Ερμούπολη την ονόμασαν και ταμείο της Ελλάδος όλης κατέστησαν. Οι ευγενείς και φιλογενείς και ευπατρίδες κάτοικοί της ηύξανον και εκραταιούντο και διέπρεπον στον επαγγελματικό, κοινωνικό, καλλιτεχνικό και πολιτιστικό στίβο. Και δεν ελησμόνησαν την πόλη και τους κατοίκους της ούτε και μετά θάνατον! Κληροδότησαν περιουσίες ολόκληρες και περιφανή οικήματα για τη χρηματοδότηση έργων φιλανθρωπίας και κοινωνικής ευποιΐας. Δημιούργησαν ιδρύματα και κληροδοτήματα, από τα οποία εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες Σύριοι εσπούδασαν, ενοσηλεύθηκαν, στις μεγάλες τους ανάγκες ανακουφίσθηκαν…»
Και μέχρι σήμερα, αν και πέρασαν πολλά χρόνια, πολλοί Συριανοί βοηθούνται, νοσηλεύονται ή σπουδάζουν τα παιδιά τους από την χρηματοδότηση των αειμνήστων Ερμουπολιτών που προσέφεραν ένα σημαντικό φιλανθρωπικό και κοινωνικό έργο με την οικονομική χορηγία τους.
Νοσοκομείο Ερμουπόλεως
Υπήρξε το πρώτο αξιόλογο, οργανωμένο φιλανθρωπικό ίδρυμα συντονισμένης ιδιωτικής πρωτοβουλίας σ’ ολόκληρη την Ελλάδα. Ήταν πλαισιωμένο με επιστήμονες γιατρούς, εφοδιασμένο με τα απαραίτητα ιατρικά εργαλεία, φαρμακείο κ.α. Αρχικά, η περίθαλψη των ασθενών γινόταν στα Λαζαρέττα όπου υπήρχε ένα υποτυπώδες «νοσοκομείο». Λίγο αργότερα οι ασθενείς άρχισαν να περιθάλπονται και στα κελιά του ναού της Μεταμορφώσεως… Αργότερα, πέντε χρόνια μετά την έναρξη του οικισμού της Ερμούπολης, οι κάτοικοι με δική τους χορηγία κτίζουν το νοσοκομείο δίπλα στον ναό της Κοιμήσεως, στον χώρο που είναι σήμερα το Καζίνο. Αυτό ήταν το Δημοτικό Νοσοκομείο «η Ελπίς»
Αρκετά χρόνια αργότερα δύο μεγάλοι ευεργέτες προσέφεραν με την χορηγία τους το σημερινό Νοσοκομείο της πόλης μας το «Βαρδάκειον και Πρώϊον Νοσοκομείο Σύρου»!
Συχνά μερικοί επισκέπτες, ιδιαίτερα νέοι, ρωτούν τι σημαίνει αυτό το όνομα που έχει το Νοσοκομείο σας; Εντυπωσιάζει τους ξένους η τόσο μεγάλη προσφορά και ευεργεσία δύο ανθρώπων.
Σταμάτιος Πρώϊος
Γεννήθηκε στη Χίο το 1807 και πέθανε στην Ερμούπολη το 1884. Στη Σύρο κατέφυγε το 1822, όπου επεδόθη στο εμπόριο και διέπρεψε. Θέλησε να επεκτείνει τις επιχειρήσεις του και σε άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων και στην Αίγυπτο όπου είχε εγκατασταθεί για μια περίοδο 20 χρόνων. Επέστρεψε στην Ερμούπολη, στην αγαπημένη του πόλη, όπου έμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του. Όταν επανήλθε το 1850, ήταν η εποχή της μεγάλης ακμής της Ερμούπολης και στην ανάπτυξή της συνετέλεσε και ο ίδιος σημαντικά. Εκτός των εμπορικών και άλλων δραστηριοτήτων του, προσέφερε σημαντικές κοινωφελείς υπηρεσίες. Τιμήθηκε από την πολιτεία με το παράσημο του Σωτήρος. Έζησε με απλότητα και γαλήνη. Άφησε σημαντικά κληροδοτήματα και αναδείχθηκε μεγάλος ευεργέτης της Σύρου και της Χίου. Στον Δήμο Ερμούπολης προσέφερε 16 ακίνητα πολλών εκατομμυρίων δραχμών, για προίκιση απόρων κοριτσιών και πολλά ακόμη ποσά για απόρους. Ένα μεγάλο κληροδότημα σε μετοχές της Εθνικής Τράπεζας παρεχώρησε στον Δήμο για την συντήρηση του δημοτικού νοσοκομείου. Ο Δήμος εξασφάλισε τα έξοδα του νοσοκομείου για πολλά χρόνια….Τίμησε τον Στ. Πρώϊο στήνοντας την προτομή του στο προαύλιο του νοσοκομείου και ο γνωστός κεντρικός δρόμος της πόλης ονομάστηκε Σταματίου Πρωΐου. Υπήρχε και εξάδελφός του Σταμάτιος Πρώϊος, ο οποίος ήταν ο χορηγός του αδριάντα του Ανδρέα Μιαούλη, που στήθηκε το 1889 στην πλατεία της Ερμούπολης την σημερινή πλατεία Μιαούλη.
Ιωάννης Κυριαζή Βαρδάκας
Η οικογένεια Κυριαζή Βαρδάκα προσέφυγε στη Σύρο κατά τα πρώτα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, από το Αϊβαλή (Κυδωνιές) της Μικράς Ασίας. Ο Κυριαζής Βαρδάκας είχε εξαιρετική δραστηριότητα και επιχειρηματικό πνεύμα. Πέθανε όμως πολύ νέος. Η σύζυγός του Θέκλα φρόντισε για τη συνέχιση των επιχειρήσεων και την ανατροφή και διαπαιδαγώγηση των τεσσάρων υιών τους. Όλοι έγιναν επιστήμονες, μηχανικοί, επιχειρηματίες και δούλεψαν πολλοί άνθρωποι κοντά τους. Έγιναν δωρητές φιλανθρωπικών ιδρυμάτων και σωματείων. Ίδρυσαν το ναό των Τριών Ιεραρχών, τον οποίον δώρισαν στο Ισιδώρειο Ορφανοτροφείο Αρρένων…
Ένας από τους γιούς του Κυριαζή, ο Ιωάννης Βαρδάκας, αισθανόταν ευτυχής να κάνει δωρεές για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Τον Αύγουστο του 1938 έγινε η αποκορύφωση αυτής της επίδοσής του. Τεράστια δωρεά προς το νοσοκομείο και σε άλλα φιλανθρωπικά ιδρύματα. Το ποσόν ήταν 12.200.000 δραχμές. «Λίγους μήνες αργότερα, στις 30/4/1939 έγινε με πάνδημο τελετή, σε οικόπεδο που παρεχώρησε ο Δήμος, η θεμελίωση του Νοσοκομείου, παρισταμένου και του δωρητού Ι. Βαρδάκα, όλων των αρχών και πλήθους κατοίκους της πόλεως. Ο μέγας φιλάνθρωπος Ιωάννης Βαρδάκας ηθέλησε να προικίσει την πόλιν…». Έγραφε στην εφημερίδα το «Θάρρος» ο αείμνηστος Σταύρος Βαφίας.
Υ.Γ. Τον Οκτώβριο του 1996 ο ΡΟΤΑΡΙΑΝΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΣΥΡΟΥ τίμησε τους δύο ευεργέτες Στ. Πρώϊο και Ι. Βαρδάκα. Η ομιλία ήταν του Σταύρου Βαφία.
