Μια νέα πόλη γεννιέται στις αρχές του 19ου αιώνα. Η Ερμούπολη γεννήθηκε και δημιουργήθηκε μέσα στις φλόγες της επανάστασης του 1821 από πρόσφυγες που έφτασαν στις ακτές, του νησιού. Ήταν το 1822 όταν έγινε η μεγάλη σφαγή της Χίου. Μοναδικά απέδωσε το γεγονός ο Ευγένιος Ντελακρουά στον περίφημο πίνακά του, “Η σφαγή της Χίου”, 1824 (Μουσείου Λούβρου). Διάχυτο το δέος της τραγωδίας. Οι Τούρκοι δεν σταμάτησαν στη Χίο τη βαρβαρότητά τους. Ακολούθησαν τα Ψαρά, η Κρήτη, η Ιωνία. Το Αιγαίο δονήθηκε από κραυγές ξεριζωμένων ανθρώπων. Αυλακωνόταν από πλοία με πρόσφυγες, που αναζητούσαν μια νέα πατρίδα. Όλη η Ελλάδα ήταν γεμάτη ερείπια και φωτιά. Και τότε… Ανακαλύφθηκε το καλύτερο καταφύγιο. Η Σύρος! Ήταν ιδανικός τόπος. Το νησί δεν το άγγιξε ο πόλεμος. Ήταν ελεύθερο και προστατευμένο από τη Γαλλία, τη μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη. Οι πρώτοι πρόσφυγες που ξέφυγαν από τον Τούρκο και αποβιβάστηκαν στο νησί είναι Χιώτες. Πάμπτωχοι και ρακένδυτοι, αλλά πλούσιοι σε πείρα και γνώσεις. Έφτιαξαν πρόχειρες καλύβες γύρο από το ακατοίκητο, αλλά θαυμάσιο φυσικό λιμάνι, για να διαβούν όλη την ημέρα. Τη νύχτα όμως περνούσαν την καστρόπορτα της Άνω Σύρου, όπου οι κάτοικοι αυτής της μικρής πόλης τους πρόσφεραν καταφύγιο. Η πειρατεία μάστιζε το Αιγαίο. Σαν εργατικές μέλισσες αυτοί οι νέοι κάτοικοι ρίχνονται με πάθος στη δουλειά. Ενώ όλη η Ελλάδα ζει την περιπέτεια του πολέμου. Η Σύρος περνά την ειρηνική και δημιουργική της επανάσταση που θα την οδηγήσει στην ακμή. Την οικονομική ακμή της Ερμούπολης συνόδεψε η κοινωνική εξέλιξη και η πολιτιστική άνθηση. “Από Θεού άρχεσθε”! Μοιάζει να ναι τα μηνύματα των νέων κατοίκων. Το 1823 κτίζουν τον ιερό Ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Αφιερώνεται στον Σωτήρα Χριστό που τότε έσωσε από τη σφαγή. Έτσι κτίζεται, πριν από τη νέα πόλη, ο πρώτος ναός της ορθοδοξίας που μέχρι σήμερα είναι η Μητρόπολη των Ορθοδόξων. Το περίτεχνο ξύλινο τέμπλο, ο άμβωνας, ο επισκοπικός θρόνος και ο γυναικωνίτης ακολουθούν το ρυθμό Μπαρόκ. Ήταν η μόδα της εποχής. Ο γλυπτός διάκοσμος του ναού, εντυπωσιακός, ακολουθεί το “horror vaoui” (ο βόμβος του κενού). Αξιοπρόσεκτες είναι και οι φορητές εικόνες αγίων που είναι αφιερώματα των πρώτων συντεχνιών (οπωροπωλών, εμπόρων… και άλλα).
ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ
Ο ξακουστός Ναός της Παναγίας της Τήνου, έχει πανομοιότυπο ολοσκάλιστο τέμπλο της Μεταμόρφωσης. Στον αυλόγυρο της εκκλησίας βρίσκεται ο τάφος του Άνθυμου Γαζή, του μεγάλου διδασκάλου του γένους. Το 1826, όταν η νέα πόλη αρχίζει να αναπτύσσεται από το εμπόριο και τη ναυτιλία, οι δημογέροντες συγκεντρώνοντας στις αυλές του Ναού και με προτροπή του Χιώτη Λουκά Ράλλη αποφασίζουν ομόφωνα να αφιερώσουν τη νέα πόλη στον Κερδώο αλλά και στον λόγιο Θεό Ερμή! Και… τα βαφτίσια έγιναν.
“Ερμούπολην, Ερμούπολμην! Αντήχησαν πανταχόθεν όλων αι φωναί και συνετάχθη πρωτόκολλον και έκτοτε καθιερώθη το όνομα της νέας πόλεως Ερμούπολις!”
ΚΟΙΜΗΣΗ ΘΕΟΤΟΚΟΥ: Είναι η δεύτερη χρονολογικά εκκλησία της Ερμούπολης, γνωστή και ως “εκκλησία των Ψαριανών”, από το όνομα της συνοικίας στην οποία ανήκει : “Στα Ψαριανά”, όπως μέχρι σήμερα αποκαλείται. Την εκκλησία λαμπρύνει η εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, έργο του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου – EL GRECO. Πολλοί άλλοι ναοί κοσμούν την Ερμούπολη, όπως η Ευαγγελίστρια (καθολικός ναός) ο Άγιος Γεώργιος, ο Ταξιάρχης, η Ανάσταση κ.α. Το 1848 υψώνεται στην πόλη, στη συνοικία Βαπόρια, ένα από τα λαμπρότερα δείγματα της ελληνικής αρχιτεκτονικής. Είναι ο περίλαμπρος ναός του Αγίου Νικολάου, πολιούχου της Ερμούπολης. Προβάλλει επιβλητικός από μακριά με το γαλάζιο τρούλο και τα ψηλά καμπαναριά του. Εύστοχα έχει γραφτεί στις εφημερίδες της εποχής,: “...φέρει τα πρωτεία όλων των εν Ελλάδι ναών, υπέρτερων μάλιστα και της εν Αθήνας Μητροπόλεως”. Η εντύπωση που προκαλεί στον επισκέπτη, το εσωτερικό του ναού είναι κάτι μοναδικό. Το μαρμάρινο τέμπλο, έργο του γλύπτη Γεωργίου Βιτάλη, είναι από τα ωραιότερα του περασμένου αιώνα και σε σύνθεση και σε εκτέλεση. Ανάμειξη ρυθμών και πλούσια διακόσμηση υπάρχει στον ναό. Αναγέννηση, κλασσική Ελλάδα, όλο το μεγαλείο της τέχνης κοσμεί τον υπέρλαμπρο ναό του Αγίου Νικολάου. Στο κηπάριο του ναού φιλοξενείται το περίτεχνο μνημείο των “Άταφων ηρώων”, το πρώτο στην Ερμούπολη, έργο του Γεωργίου Βιτάλη. Ολόκληρο το μνημείο επιστέφεται με σαρκοφάγο διακοσμημένη με γιρλάντες, πάνω στην οποία αναπαύεται μεγαλόσωμο λιοντάρι. Ανάγλυφη μορφή γυναίκας, πιθανόν η Ελλάδα, εικονίζεται γονατιστή στην κύρια όψη.
