ΑΛΜΥΡΑ ΚΑΙ ΦΩΣ! Αυτή ήταν τότε η Κυκλαδίτικη ατμόσφαιρα. Μια ατμόσφαιρα που, και τότε, μοσχοβολούσε αλμύρα, φύκια, θυμάρι και μέλι. Παντού στα Κυκλαδονήσια το βλέμμα ακουμπούσε στα κατάλευκα μάρμαρα και στη γκρίζα πεντακάθαρη πέτρα, υλικά που χρησίμευαν στους ανθρώπους να χτίσουν τα σπίτια τους με τις αυλές και τις όμορφες εκκλησίες τους. Σε κάθε λοφίσκο τότε δέσποζε κι ένα κάτασπρο ξωκλήσι. Μέσα σ’ αυτό ο Κυκλαδίτης στέγαζε το θεό του, φυσικά και σήμερα. Οι Κυκλάδες και σήμερα έχουν μια εκτυφλωτική λευκότητα που την υπογραμμίζει πειστικά το γλαυκό του “… αναρίθμητου γέλιου των κυμάτων”, όπως το θέλει ο τραγικός ποιητής Αισχύλος. Είναι μία σονάτα σε “λευκό μείζον”. Βράχος και θεότητα. Ένας δίδυμος συμβολισμός! Αυτούς τους βράχους έσκαψαν οι νησιώτες με πολύ κόπο. Έσκαψαν τα πλευρά των βουνών, μια και το χώμα είναι λιγοστό, να τα καλλιεργήσουν, να καρπίσουν και να ζήσουν τις φαμίλιες τους. Το χωράφι και η θάλασσα είναι ο πλούτος του Κυκλαδίτη. Λίγοι άνθρωποι έχουν βιώσει, αγαπήσει και παλέψει με τη θάλασσα όσο οι Κυκλάδες. Η θάλασσα μετέφερε ιδέες στην αρχαιότητα και δημιούργησε ιστορία και πολιτισμό. Ένας σημαντικός πολιτισμός αναπτύχθηκε στις Κυκλάδες την 3η π.Χ. χιλιετία. Ήταν ένας πολιτισμός που θαυμάστηκε από όλο τον κόσμο και οι ειδικοί τον ονόμασαν: “Πολιτισμό ΚΕΡΟΥ – ΣΥΡΟΥ 3η χιλ. π.Χ. “ γιατί τα σπουδαιότερα ευρήματα σε τέχνη ανακαλύφθηκαν σ’ αυτά τα δύο νησιά.
ΣΥΡΑ ή ΣΥΡΟΣ
Όταν το πλοίο μπαίνει στο λιμάνι της Σύρου, το θέαμα μιας πόλης που σκαρφαλώνει σε δύο λόφους εντυπωσιάζει και συναρπάζει τον επισκέπτη. Όπως και να το κάνουμε δεν είναι μία, αλλά δύο πόλεις. Δύο πόλεις, δύο κοινωνίες που “έχτισαν σε μια κλίμακα με την πιο δυνατή αμφιθεατρικότητα”. Δύο λόφοι και δύο κόσμοι. Η Άνω Σύρος είναι η πρώτη πόλη. Είναι μια πανέμορφη μικρή γραφική μεσαιωνική πολιτειούλα απλωμένη, στον κεντρικό και υψηλότερο λόφο του νησιού, που στεφανώνεται από την εκκλησία του Αγ. Γεωργίου – San Giorgio, όπως λένε οι ντόπιοι άνθρωποι την Μητρόπολη των Καθολικών. Είναι μια πόλη χωρίς θορύβους και καυσαέρια, αφού οι δρόμοι και τα στενά της εξυπηρετούν μόνο τους ανθρώπους και… όχι τ’ αυτοκίνητα. Το κάθε σπίτι και η κάθε εκκλησία ή μοναστήρι είναι ένα μνημείο 800 χρόνων (και κάτι ακόμη). Το 1822 η αρχή μιας νέας πόλης, της Ερμούπολης, της πρωτεύουσας των Κυκλάδων. “Αυτό που έγινε πριν από έναν αιώνα περίπου δεν έγινε πουθενά αλλού. Στη Σύρο ξαναγεννήθηκε η Ελλάδα…” είπε κάποτε ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Εδώ στο βραχονήσι των 85 τετραγωνικών χιλιομέτρων, γεννήθηκε και άνθησε ένας πολιτισμός, όμοιος με τον πολιτισμό των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων.
ΑΝΩ ΣΥΡΟΣ
Η πρώτη πόλη! Η ίδρυση και η ζωή της πόλης είναι στενά δεμένη με την περίοδο των Σταυροφοριών. Στα 1207 όταν οι Σταυροφόροι κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη, ο Βενετός Μάρκος Σανούδος καταλαμβάνει στο όνομα του Δόγη της Βενετίας Ερρίκου Δάνδολου τις περισσότερες από τις Κυκλάδες και τη Σύρο και ιδρύει το περίφημο δουκάτο της Νάξου. Έτσι μετά από πολλούς αιώνες που η Σύρος είναι σχεδόν άσημη και αραιοκατοικημένη, αποκτά κατοίκους και δημιουργεί τον πρώτο της οικισμό, έναν οικισμό που κατοικείται έως σήμερα από ένα αμιγή καθολικό πληθυσμό. Οι Καπουτσίνοι μοναχοί που ήλθαν στη Σύρο στα 1633 και οι Ιησουίτες που ήλθαν λίγο αργότερα, βοήθησαν τους Συριανούς να έλθουν σε επικοινωνία με τον ευρωπαϊκό κόσμο. Το πιο σημαντικό είναι ότι οι κάτοικοι, αλλά και η θέση του νησιού στο κέντρο του Αιγαίου κίνησαν το ενδιαφέρον του βασιλιά της Γαλλίας που έβαλε το νησί υπό την προστασία του. Στην κορυφή του λόφου της Άνω Σύρου δεσπόζει ο ναός του Αγ. Γεωργίου, η Μητρόπολη των Καθολικών. Αξιόλογο και μοναδικό ίσως στις Κυκλάδες είναι το ιστορικό Αρχείο της Μητρόπολης που φιλοξενεί σπουδαία και πολύτιμα έγγραφα για κάθε μελετητή ιστορικό και επιστολές, όπως του βασιλιά Όθωνα, που επισκέφθηκε την Άνω Σύρο, του Βασιλιά Γεωργίου του Α΄,του Ελευθερίου Βενιζέλου και πολλών άλλων προσωπικοτήτων. Η μονή του τάγματος των Ιησουιτών μοναχών διαθέτει τον ναό της Παναγίας. Τούρκοι κάτοικοι δεν υπήρχαν στο νησί. Υπήρχε όμως ένας ετήσιος φόρος που εισέπραττε η Σαχ Σουλτάνα, ανιψιά του Αβδούλ Χαμίτ, ο οποίος της προσέφερε ως δώρο τη Σύρο. Έτσι ελεύθερη η καθολική κοινότητα ανέπτυξε δραστηριότητες για την ανάπτυξη του ελεύθερου νησιού, που δεχόταν πολλά ξένα πλοία στο λιμάνι. Αυτό βοήθησε την εμπορική και ναυτιλιακή ανάπτυξη τον 18ου αιώνα. Με την κήρυξη της επανάστασης του 1821, χιλιάδες Έλληνες που ξέφυγαν από το μαχαίρι του Τούρκου, ζήτησαν καταφύγιο στην ελεύθερη Σύρο… και δημιούργησαν την πρώτη πόλη και το πρώτο λιμάνι της ελεύθερης Ελλάδας, την Ερμούπολη. Η Ερμούπολη έμελε να παίξει πρωταρχικό ρόλο στην οικονομική και πολιτιστική ζωή του τόπου, σ’ ολόκληρο τον 19ο αιώνα, όταν η άλλη Ελλάδα στέναζε ακόμη κάτω από το τουρκικό γιαταγάνι. Η προσφορά των κατοίκων του νησιού στον αγώνα της ανεξαρτησίας ήταν μεγάλη. Αυτή ήταν η εποχή που όλοι αυτοί οι άνθρωποι αναζητούσαν μια νέα πατρίδα. Αυτή την εποχή όλη η Ελλάδα ήταν γεμάτη ερείπια και φωτιά. Όμως στις αρχές του 19ου αιώνα, άρχισε να δημιουργείται μια… νέα πόλη. Και τότε, λίγο αργότερα δημιουργήθηκε η νέα πόλη η Ερμούπολη σε αρκετό υπέροχο διάστημα.
(Συνεχίζεται)
