Εγκαινιάζεται σήμερα το απόγευμα στις 18.00, στην Αίθουσα Γ&Ε Βάτη, η έκθεση “Το ρολόι των γυναικείων δικαιωμάτων πηγαίνει πίσω” με τη συμμετοχή σημαντικών καλλιτεχνών. Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος, ο Δήμος Σύρου – Ερμούπολης, με αφορμή την «Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας», προγραμματίζει μια δράση που στοχεύει στην ανάδειξη της διαφορετικής θέασης/ανάγνωσης των δικαιωμάτων της γυναίκας στη σύγχρονη εποχή.
Το κοινωνικό και πολιτισμικό υπόβαθρο της έκθεσης
“Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας παρουσιάζουμε μια έκθεση που στοχεύει στην ανάδειξη της διαφορετικής θέασης/ανάγνωσης των δικαιωμάτων της στη σύγχρονη εποχή. Από την 28η Φεβρουαρίου του 1909 στην Νέα Υόρκη όπου καθιερώθηκε η γιορτή ως ένδειξη τιμής για τα εργασιακά δικαιώματα της γυναίκας, το ρολόι γυρνάει πίσω και αφήνει τη στυφή γεύση του αίματος, την ανατριχίλα από το αποτρόπαιο των συνεχών γυναικοκτονιών. Πέρασαν χρόνια και χρόνια που αυτή η γιορτή σημαδεύονταν από εμπορευματοποίηση και λαϊκισμό. Και ενώ, σιγά σιγά πλήθαιναν οι φωνές για την αξία της γιορτής ιστορικά και κοινωνικά, στο “εδώ και τώρα” η γυναίκα συνεχίζει να υποτιμάται, να αναλώνεται ως αντικείμενο, να σκοτώνεται” σημειώνει, μιλώντας στην “Κοινή Γνώμη”, η επιμελήτρια της έκθεσης, εικαστικός και art therapist Έλενα Τονικίδη.
Σε ό,τι αφορά την επιλογή και την παρουσίαση των έργων, η κα. Τονικίδη, εξηγεί: “Η έκθεση είναι μία εγκατάσταση. Ξεφεύγουμε από το πλαίσιο του απλού στησίματος και τα έργα αποκτούν έναν διάλογο. Θα δούμε αντικείμενα και έργα τέχνης τα οποία συνδέουν την ιστορία και την αφορμή αυτής της παγκόσμιας ημέρας με το σήμερα αλλά και το παρελθόν, κάνοντας μία σύνδεση αυτών των κομματιών. Η συγκεκριμένη αίθουσα επιλέχθηκε άλλωστε επειδή μας δίνει την αίσθηση της κυκλικότητας των μικρών αιθουσών μέσα στην μεγάλη αίθουσα. Αυτό που βιώνουν δηλαδή οι γυναίκες στον εσωτερικό εαυτό, στον εξωτερικό εαυτό , στο κοινωνικό εαυτό κτλ, σε όλους τους ρόλους δηλαδή που έχουν”.
Ο ρόλος του καλλιτέχνη
“Στην έκθεση, δέκα καλλιτέχνες επιχειρούν να αποτυπώσουν με το έργο τους τη βαθύτερη σχέση του μύθου που είναι από μόνη της, ένας μύθος που έχει γεννήσει κι άλλους μύθους αλλά και πραγματικότητες. Η υπόσταση της γυναίκας πέρα από τη κατασκευή του φύλου”, δηλώνει η Έλενα Τονικίδη και τονίζει το γεγονός πως όλοι οι καλλιτέχνες καθώς και ο ιστορικός τέχνης χαρακτηρίζονται από την ευαισθησία που δείχνουν απέναντι σε ανάλογα κοινωνικά ζητήματα. “Όλοι οι καλλιτέχνες της έκθεσης αγκάλιασαν με χαρά αυτήν την πρόσκληση και ο καθένας συμμετέχει με τη δική του γραφή, τη δική του τεχνοτροπία και τον δικό του τρόπο έκφρασης. Είμαστε από τους καλλιτέχνες που θέματα τέτοιας φύσεως αγγίζουν ιδιαίτερα το έργο μας. Ζούμε σε κοινωνικοπολιτισμικά περιβάλλοντα πολύ βάρβαρα και ανθρωποφάγα και η τέχνη έχει ακριβώς αυτό το ιδίωμα: να απαλύνει, να αφυπνίσει και ουσιαστικά να πάει ένα βήμα μπροστά. Οι καλλιτέχνες συμμετέχουμε και μιλάμε μέσα από το έργο μας για όσα αγγίζουν εμάς και τον άλλον. Άλλωστε ο άλλος είμαστε πάντα εμείς”, λέει κλείνοντας η καλλιτέχνιδα και προσκαλεί όλους να επισκεφθούν την ιδιαίτερη αυτή έκθεση.
Οι γυναίκες δίνουν τον (ολο)δικό τους αγώνα για την εξάλειψη των διακρίσεων
Ο αρχαιολόγος και ιστορικός τέχνης, Γιώργος Ορφανίδης σημειώνει σχετικά με την έκθεση της οποίας έχει την συνεπιμέλεια, αναλύοντας τα έργα των καλλιτεχνών: “Οι εικαστικοί Ευάγγελος Μαραυγάκης, Κωνσταντίνος Καταγάς, Ιωάννης Μονογυιός, Φίλιππος Μάνος, Χριστίνα Μαυροπαίδη και Μαρία Παπαχαραλάμπους υπογραμμίζουν τη δυναμική υπόσταση του κοινωνικού φεμινισμού στηλιτεύοντας τις αναχρονιστικές θεωρίες περί ορισμού της (ορθής) γυναικείας εικόνας, κατ’ επέκταση και συμπεριφοράς-θέσης-αξίας, χρησιμοποιώντας όμως διαφορετικά υλικά, σύνθετες τεχνικές, και πολυεπίπεδες αφετηρίες έμπνευσης, όλες εδραιωμένες σε πρότυπα-κακέκτυπα του σύγχρονου δυτικού κοσμοειδώλου. Με άλλα λόγια, μέσω αυτής της κεντρικής ιδέας δίνουν το έναυσμα για τη συνέχιση της συζήτησης εκείνης που προσπαθεί μέχρι σήμερα να αποδεσμεύσει την αυστηρή αντιστοιχία μεταξύ βιολογικού φύλου και κοινωνικών δικαιωμάτων-υποχρεώσεων· άλλωστε ο ορισμός του φύλου ήδη από τις προηγούμενες δεκαετίες δεν ανήκει στους προσδιορισμένους ως “black-or-white” πολιτισμικούς δείκτες. […]
Μία έκθεση που μας καλεί να αναρωτηθούμε
Συνεχίζοντας την ανάλυσή του ο κ. Ορφανίδης, μας μιλάει για το έργο του Γιάννη Ανδρειωμένου: “Εστιάζει ακριβώς σε αυτό το νέο φάσμα κοινωνικής ανασυγκρότησης: τα έργα του μετουσιώνονται σε θρυαλλίδες κλιμακωτών συγκρούσεων, καθώς η υπολανθάνουσα ειρωνεία του καλλιτέχνη ανατρέπει το στερεοτυπικά προκαθορισμένο γυναικείο “comme comme il faut”. Οι γυναίκες, διεκδικούν, λοιπόν, μία ίσανδρη θέση σε χώρους-τομείς, πολλές πτυχές των οποίων γεννούν μέχρι σήμερα ταμπού για τη γυναικεία παρουσία. Ο χώρος της εργασίας, της ανάληψης (δημόσιων) αξιωμάτων και η επιστήμη σήμερα, δυστυχώς, ακόμα δεν εκπροσωπούνται επαρκώς από το γυναικείο κοινό, παρά τις ικανότητες και τα φιλόδοξα κίνητρα αρκετών γυναικών”
Σχετικά με τη δημιουργία της Έλενας Τονικίδη και της Σοφίας Χάιτα αναφέρει: “Ενσαρκώνουν την ιδεολογία αυτή μέσω εικαστικών κατασκευών (μικρά mise-en-scène), χρησιμοποιώντας τουλάχιστον ένα φιλικό προς το περιβάλλον υλικό. Από τη μια πλευρά, η πρώτη θέτει στο επίκεντρο το γυναικείο όργανο γενεσιουργίας εν είδει αιφνίδιας αποκάλυψης του ό,τι οι πολλοί στην κοινωνία συγκαλύπτουν, αναφορικά με την όποια καταπίεση των γυναικών. Η παιδική κούκλα-σύμβολο της ποπ κουλτούρας (pop culture) και προϊόν γνωστής αμερικανικής εταιρείας που φαίνεται να ξεπροβάλει από τη σχισμή του έργου γυρίζει τη σκέψη μας πολλά χρόνια πίσω, στα γυναικεία κυκλαδικά ειδώλια της 3ης χιλιετίας π.Χ. Τώρα, το όλο σύνολο συνδέεται ακόμα πιο άρρηκτα με την επιτακτική ανάγκη περί επαναπροσέγγισης του διαστρεβλωμένου μοντέλου «μητρότητα-τυφλή αφοσίωση στα του οίκου». Η παιδική κούκλα της εικαστικής σύνθεσης υιοθετεί νέο σημασιολογικό περιεχόμενο. Δεν είναι ο ομφάλιος λώρος της διαδικασίας «προετοιμάζομαι για να γίνω γυναίκα αποδεκτή από το αντρικό κοινό». Είναι το κάτοπτρο του γυναικείου υποκείμενου που κόβει τα δεσμά· εξ ου και η αποδομημένη μορφή της. Από την άλλη πλευρά, η δεύτερη, κατά σειρά, μας υπενθυμίζει μέσω μιας κεκαλυμμένης αντιστοιχίας με φόντο «το δίκαιο του ισχυρού» πόσο πολύ υπέφεραν οι λαοί από την τις δομημένες αποικιοκρατικά κοινωνίες, οι οποίες τελικά μετά τη φαινομενική νίκη τους μετουσιώθηκαν σε θραύσματα χαμένων προοπτικών, από τα οποία προέκυψε ένας μεγαλύτερος φόβος για την άγνωστη γη της δύσης· και οι γυναίκες σαν υπόδουλοι λαοί αναζητούν σήμερα την πραγματική ελευθερία τους (π.χ. βλ. πρώην αποικίες στη Β. Αφρική, Abu-Bakr 2013, 2015· Lazar, Ferguson Russel, et al. 1993)”. Ολοκληρώνοντας, αναφέρεται στην εικαστικό Σύνη Βυζοβίτου, η οποία , όπως εξηγεί ο επιμελητής: “Αναρτώντας επί τοίχου το έργο-μανιφέστο της έκθεσης μετουσιώνει την κάθε λέξη που κρύβεται πίσω από τα εκθέματα σε έναν άλλον αριθμό υψωμένο στο τετράγωνο, υπονοώντας την αναγκαιότητα για ευαισθητοποίηση, για επανάσταση, για μόνιμη, και όχι παροδική αλλαγή. Το σύνθημα για αλλαγή δεν συνάδει με επικοινωνιακά πυροτεχνήματα γεμάτα από καπηλευμένα όνειρα γυναικών· όπως τα όνειρα των γυναικών που τα τελευταία χρόνια κυριολεκτικά θυσιάστηκαν για τη διεκδίκηση ενός μη φαλλοκρατικού αύριο”.
