Στη συγκέντρωση, ευρετηρίαση και ψηφιακή παρουσίαση του αρχειακού αποθέματος των Κυκλάδων με επίκεντρο το τεκμηριωτικό υλικό των δήμων και των παλαιών κοινοτήτων τους, προχώρησε το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Αρχεία Νομού Κυκλάδων.
Η Αρχειοθήκη Κυκλάδων υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «Ιστορία των Οικισμών της Ελλάδας 15ος-20ος αι.» και χρηματοδοτήθηκε από την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου.
Στον ηλεκτρονικό χώρο του προγράμματος (cyclades.eie.gr) περιέχονται πληροφορίες για την πορεία των ερευνητικών δράσεων. Παρουσιάζονται τα αρχειακά σύνολα που έχει εντοπίσει και επεξεργαστεί η ερευνητική ομάδα του έργου ενώ προσφέρεται με ελεύθερη πρόσβαση επεξεργασμένο αρχειακό υλικό, μέσω ειδικά συγκροτημένων βάσεων δεδομένων.
Παράλληλα καταβάλλεται προσπάθεια ώστε να εμπλουτίζεται ο ιστότοπος με νέα ψηφιακά τεκμήρια και βάσεις δεδομένων μέσα από νέες συνεργασίες του Ινστιτούτου με άλλους φορείς.
Τα τεκμήρια αυτά αποτελούν αξιόπιστα εργαλεία έρευνας και αναντικατάστατη πηγή γνώσης για την ιστορία και τον πολιτισμό ενός τόπου.
Ομάδα Εργασίας
Το σχεδιασμό του έργου ανέλαβε επιστημονική επιτροπή που αποτελείται από τον ομ. καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Χρήστο Λούκο, την προϊσταμένη των ΓΑΚ ν. Κυκλάδων Αγγελική Ψιλοπούλου, τον ιστορικό εργαζόμενο των ΓΑΚ Παναγιώτη Ανδριανόπουλο, και τον Κύριο Ερευνητή του ΕΙΕ Δημήτρη Δημητρόπουλο, επιστημονικό υπεύθυνο του έργου.
Για την υλοποίησή του συνεργάζεται εξειδικευμένη επιστημονική ομάδα, την οποία αποτελούν Ιστορικοί, υποψήφιοι διδάκτορες του Ιονίου Πανεπιστημίου, του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Αμοργός
Το Τοπικό Ιστορικό Αρχείο της Αμοργού περιλαμβάνει υλικό των Δήμων Αμοργού και Αιγιάλης, το οποίο ανέρχεται σε 1.000 φακέλους εγγράφων και εκατοντάδες κατάστιχα από τις αρχές του 19ου αιώνα έως τη δεκαετία του 1970. Το υλικό αναδεικνύει διαφορετικές όψεις της τοπικής ιστορίας: αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή, εμπόριο, ναυτιλία, γενικά οι οικονομικές δραστηριότητες των κατοίκων, δημογραφία, φορολογία, εκπαίδευση, υγεία, δημοτικές και εθνικές εκλογές, μοναστηριακά, εκκλησία, στρατολογία, οικοδομές, απογραφές, σχέσεις με κεντρική διοίκηση και τους εκπροσώπους της, φιλανθρωπία, καθημερινότητα. Στο υλικό περιέχονται επίσης συμβολαιογραφικά έγγραφα και ευρετήρια συμβολαιογράφων Αμοργού και Αιγιάλης (1836-δεκαετία του 1940), Δικαστικά του Ειρηνοδικείου Αμοργού (1845-δεκαετία 1940) και Βιβλία υποθηκών Αμοργού (1836-δεκαετία 1920).
Ανάφη
Το μεγαλύτερο μέρος των τεκμηρίων που εντόπισε στο νησί της Ανάφης το 2010 η επιστημονική ομάδα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών περιλαμβάνει φακέλους και λιτά έγγραφα από την περίοδο του Μεσοπολέμου, ενώ λίγα κατάστιχα χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα. Αυτά αφορούν στο Μητρώο της Κοινότητας (1834-1925), στο Μητρώο Αρρένων του 1833, στο Μητρώο Θηλέων του 1878 και στο Μητρώο Αρρένων (1891-1911).
Άνδρος
Αρχειακό υλικό του 19ου και 20ου αιώνα εντόπισε στις πρώην κοινότητες της Μεσαριάς, των Στενιών και της Χώρας η ερευνητική ομάδα του ΙΙΕ που, από το 2010, έχει πραγματοποιήσει συνολικά πέντε αποστολές. Η προσπάθεια των ερευνητών εστιάστηκε στην περιγραφή του υλικού και στην επανασύσταση φακέλων με θεματικές ενότητες και χρονολογική επισήμανση. Ο εντοπισμός των δημοτικών και κοινοτικών αρχείων, καθώς και η σύνταξη του καταλόγου πραγματοποιήθηκαν με χορηγία του Κληροδοτήματος Δημητρίου και Λιλίκας Μωραΐτη Άνδρου.
Ηρακλειά
Η Δημοτική Κοινότητα Ηρακλειάς υπάγεται διοικητικά στον ενιαίο καλλικρατικό Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων. Λειτούργησε ως Κοινότητα από το 1927, ενώ μέχρι τότε υπαγόταν στην Κοινότητα Καταπόλων Αμοργού. Το κοινοτικό αρχείο Ηρακλειάς περιλαμβάνει βιβλία και έγγραφα που χρονολογούνται από το 1928 έως και το 2010. Το υλικό περιέχει πληροφορίες σχετικά με το Δημοτολόγιο, το Ληξιαρχείο, τα Μητρώα Αρρένων, τα έργα, ποικίλα οικονομικά θέματα, την εξυπηρέτηση πολιτών, τον τουρισμό και την εκπαίδευση.
Ίος
Το αρχειακό υλικό της Ίου χρονολογείται από τα μέσα του 19ου αιώνα και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, Ψηφίσματα Δημοτικού Συμβουλίου (από το 1838), Απογραφές (σπίτι προς σπίτι) ετών 1870 και 1879, Συμβόλαια (πρωτότυπα) από το 1850, Μαθητολόγια από το 1905 κ.ά.
Κέα
Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού της Κέας καλύπτει τη μεταπολεμική περίοδο. Κατά τη διάρκεια της έρευνας καταγράφηκαν και ταξινομήθηκαν 808 φάκελοι, καθώς και κατάστιχα που βρίσκονται στο κτίριο του Δημαρχείου. Πρόκειται κυρίως για τα ληξιαρχικά βιβλία του Δήμου Κέας (1859 και εξής) και της κοινότητας Κορησίας (1926-1990), κατάστιχα και έγγραφα του Δημοτολογίου και τα πρακτικά και ψηφίσματα του Δημοτικού και Κοινοτικού Συμβουλίου Κέας (1871-1990). Επιπλέον, καταλογογραφήθηκε, η βιβλιοθήκη με τα παλαιά έντυπα κι έγινε μια πρώτη καταγραφή του παλαιού αρχείου του Υποθηκοφυλακείου. Προέκυψαν 86 ογκώδεις φάκελοι με ποικίλα έγγραφα και κατάστιχα και 304 φάκελοι με πρωτότυπα συμβολαιογραφικά έγγραφα της περιόδου 1840-1885.
Κίμωλος
Το αξιόλογο αρχειακό υλικό του νησιού αφορά τόσο στην πρώην Κοινότητα και νυν Δήμο Κιμώλου, όσο και σε άλλους φορείς και συλλόγους, όπως το Δημοτικό Σχολείο και το Αρχείο της Εργατικής Ένωσης Κιμώλου. Το παλαιό Κοινοτικό/Δημοτικό Αρχείο Κιμώλου ξεκινά από τον Μεσοπόλεμο (δεκαετία 1920) και φτάνει μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Μετά την ταξινόμησή του, προέκυψαν 125 δελτία φακέλων εγγράφων και 42 δελτία Καταστίχων. Το Αρχείο του Δημοτικού Σχολείου Κιμώλου καλύπτει επίσης μία μεγάλη περίοδο, από τα μέσα του 19ου αιώνα έως τα τέλη του 20ού αιώνα, ενώ το υλικό της Εργατικής Ένωσης Κιμώλου φτάνει έως τη δεκαετία του 1990. Παράλληλα με τα παραπάνω, πραγματοποιήθηκε καταγραφή παλιών ληξιαρχικών βιβλίων που βρίσκονται στο γραφείο του Εφημέριου Κιμώλου, καθώς και παλιά τεκμήρια που βρέθηκαν στην κατοχή ιδιώτη (αρχείο Φλώρας Ράμφου) και χρονολογούνται από το 1871.
Κύθνος
Στο νησί της Κύθνου εντοπίστηκε και καταγράφηκε σημαντικός όγκος αρχειακών τεκμηρίων στο Δημαρχείο, τα κοινοτικά καταστήματα της Χώρας, το Υποθηκοφυλακείο, το Ειρηνοδικείο, και στο Δημοτικό σχολείο, που χρονολογούνται από τη δεύτερη δεκαετία του 19ου αιώνα έως και τα τέλη του 20ού αιώνα.
Μήλος
Εκατοντάδες φάκελοι εγγράφων και αρκετά βιβλία που αφορούν τόσο τη σημερινή έδρα του Δήμου, όσο και τις πρώην κοινότητες Μήλου (Αδάμαντας, Πλάκα, Τριοβάσαλος, Πέρα Τριοβάσαλος, Τρυπητή) εντοπίστηκαν σε αποθήκη του Δημαρχείου. Τα έγγραφα χρονολογούνται τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1930 μέχρι και σήμερα. Τα Βιβλία/Κατάστιχα που εντοπίστηκαν χρονολογούνται τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1920, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις (π.χ. Μητρώο Αρρένων) οι πληροφορίες καλύπτουν και μεγάλο μέρος του 19ου αιώνα. Στο χώρο του Δημαρχείου τηρούνται στις αρμόδιες υπηρεσίες Ληξιαρχικά Βιβλία και Μητρώα Αρρένων που χρονολογούνται από το 1835.
Μύκονος
Τέσσερις ερευνητικές αποστολές πραγματοποιήθηκαν συνολικά στη Μύκονο, κατά τις οποίες εντοπίστηκε υλικό στο Δημαρχείο Μυκόνου, στην πρώην Κοινότητα Άνω Μεράς, στο Ληξιαρχείο, στο Λαογραφικό Μουσείο, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Μυκόνου, και στην ΚΔΕΠΠΑΜ. Πρόκειται για σειρές τεκμηρίων που καλύπτουν μια ευρύτατη θεματολογία όπως, ενδεικτικά: το σύνολο των δραστηριοτήτων του Δήμου Μυκόνου και της πρώην Κοινότητας Άνω Μεράς κατά τον 19ο και 20ό αιώνα, τη δημογραφική εξέλιξη, την οικιστική συγκρότηση στη Χώρα και στις εξοχές του νησιού, τη γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή του νησιού, τη μετανάστευση των Μυκονιατών, τη δημόσια υγεία, τις απαρχές και την άνοδο της τουριστικής ανάπτυξης, τα ζητήματα που απασχόλησαν τις δικαστικές αρχές κ.λπ.
Νάξος
Το Τοπικό Αρχείο της Νάξου αποτελεί περιφερειακή υπηρεσία των Γενικών Αρχείων του Κράτους, που υπάγεται στον εκάστοτε Υπουργό Παιδείας, Διά Bίου Mάθησης και Θρησκευμάτων. Βασικός σκοπός του είναι η εποπτεία, διάσωση, συγκέντρωση, ταξινόμηση και ευρετηρίαση του αρχειακού υλικού της Νάξου, καθώς και η διάθεση και η με ποικίλους τρόπους αξιοποίησή του.
Πάρος
Αναλυτική καταγραφή και ταξινόμηση του αρχειακού υλικού πραγματοποιήθηκε στους πρώην Δήμους/Κοινότητες Παροικιάς, Λευκών, Νάουσας και Αγκαιριάς. Αντίστοιχες δράσεις καταγραφής και ταξινόμησης πραγματοποιήθηκαν και σε αρχεία άλλων φορέων, όπως το Δημοτικό Σχολείο Καμαρών και ο Γεωργικός Συνεταιρισμός Λευκών.
Τήνος
Φάκελοι Ληξιαρχείου, Βιβλία (Πρακτικά Συνεδριάσεων, Πρωτόκολλα Αλληλογραφίας, Αποφάσεις Δημάρχου κ.λπ.) και ορισμένα έγγραφα σε φακέλους. Εντοπίστηκε επίσης ένα Μητρώο Αρρένων ετών 1839-1888 εντοπίστηκαν στο κτίριο του παλαιού Δημαρχείου. Διερεύνηση πραγματοποιήθηκε και στους χώρους του κτιρίου όπου στεγαζόταν παλαιότερα το Δημαρχείο και σήμερα στεγάζεται το τοπικό παράρτημα Προσκόπων. Κατά την παραμονή της στην Τήνο, η αποστολή του ΕΙΕ επισκέφτηκε το Αρχείο της Καθολικής Επισκοπής Τήνου στην Ξυνάρα, όπου φυλάσσεται σημαντικό υλικό (ελληνικό, βενετικό, οθωμανικό), το οποίο αφορά στον καθολικό πληθυσμό του Αιγαιακού χώρου και χρονολογείται από τον 16ο αιώνα. Η ερευνητική αποστολή επισκέφτηκε επίσης τις εγκαταστάσεις του Ιδρύματος Αγίας Τριάδας στα Γύρλα, όπου καταγράφηκαν 20 βιβλία που χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1920 και φάκελα με 3.000 περίπου έγγραφα τοποθετημένα με χρονολογική τάξη.
Σαντορίνη
Σημαντικότατες αρχειακές σειρές, τόσο από άποψη μεγέθους, όσο και χρονικού εύρους, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις πρόκειται για τεκμήρια που χρονολογούνται από τη σύσταση του ελληνικού κράτους, εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν στη Σαντορίνη. Το υλικό αφορά στις πρώην κοινότητες/δήμους Πύργου-Καλλίστης, Οίας, Βουρβούλου, Θηρασιάς και Εμπορείου, τον νυν ενιαίο Δήμο Θήρας (Φηρά), καθώς επίσης και σε μια σειρά από άλλους φορείς, υπηρεσίες και δομές, όπως το Δημοτικό Σχολείο Οίας, το Ειρηνοδικείο Σαντορίνης, το Υποθηκοφυλακείο Σαντορίνης και συμβολαιογραφεία.
Σέριφος
Οι διαφορετικές όψεις της οικονομικής ζωής της Σερίφου αποτυπώνονται στα τεκμήρια του Αγροτικού-Μελισσοκομικού Συνεταιρισμού, του Σωματείου Μεταλλευτών-Οικοδόμων και του Αρχείου των Μεταλλείων Σερίφου. Από την άλλη, το πλήρες αρχείο του Δήμου Σερίφου χρονολογείται από το 1833 και εξής. Ταυτόχρονα, πραγματοποιήθηκε μια πρώτη καταγραφή του αρχειακού υλικού που αφορά στο Δημοτικό Σχολείο (από τις αρχές 20ού αιώνα), στα μεταλλεία (με υλικό, κυρίως της μεταπολεμικής περιόδου), στο Σωματείο Μεταλλευτών-Οικοδόμων (αλληλογραφία από τη δεκαετία του 1940 καθώς και προπολεμικό υλικό), στον Αγροτικό-Μελισσοκομικό Συνεταιρισμό (μητρώο μελών δεκαετίας 1950) και στη Βιβλιοθήκη του Ι.Ν. Αγ. Αθανασίου (κατάστιχα που χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα).
Σίκινος
Σε καλή κατάσταση εντοπίστηκε το αρχειακό υλικό της Σικίνου, το οποίο περιλαμβάνει ποικίλα έγγραφα και κατάστιχα του παλαιού δημοτικού/κοινοτικού αρχείου Σικίνου (στρατολογία, αλληλογραφία, Πρακτικά Κοινοτικού/Δημοτικού Συμβουλίου, Δημοτολόγια κ.λπ.) που χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα, καθώς και το παλαιό αρχείο του Ειρηνοδικείου.
Σίφνος
200 φακέλους εγγράφων που χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1950 περιλαμβάνει το Κοινοτικό/Δημοτικό αρχειακό υλικό Απολλωνίας στη Σίφνο. Περιέχονται, μεταξύ άλλων, δεκάδες Βιβλία/Κατάστιχα, μερικά από τα οποία είναι σημαντικής ιστορικής αξίας, καθώς χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1860. Η καταγραφή στο κοινοτικό κατάστημα της πρώην Κοινότητας Αρτεμώνα, ανέδειξε περίπου 350 φακέλους εγγράφων με έγγραφα περιόδου 1970-1990 και ληξιαρχικές πράξεις από τη δεκαετία του 1910, καθώς επίσης και έναν σημαντικό αριθμό Βιβλίων/καταστίχων (Πρακτικά, Πρωτόκολλα Αλληλογραφίας, Κτηματολόγιο, Δημοτολόγιο, οικονομικά κ.ά.) που χρονολογούνται από την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα. Επιπλέον, στο κτίριο που σήμερα στεγάζεται το Γυμνάσιο-Λύκειο Σίφνου εντοπίστηκαν ορισμένα παλαιότερα Βιβλία (Μητρώα Μαθητών, Έλεγχοι, Βιβλία Πρακτικών κ.ά.) που χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1930, καθώς και ένα Μαθητολόγιο ετών 1855-1879. Τέλος, σημαντικής ιστορικής αξίας είναι και η Βιβλιοθήκη του σχολείου, όπου βρίσκεται μία συλλογή με παλαιές εκδόσεις του 17ου και 18ου αιώνα.
Σύρος
Τα Αρχεία Νομού Κυκλάδων είναι περιφερειακή υπηρεσία των Γενικών Αρχείων του Κράτους, που υπάγονται στον Υπουργό Παιδείας, Δια Bίου Mάθησης και Θρησκευμάτων. Βασικός σκοπός των Γ.Α.Κ. – Αρχείων Νομού Κυκλάδων είναι η εποπτεία, διάσωση, συγκέντρωση, ταξινόμηση και ευρετηρίαση του αρχειακού υλικού του Νομού Κυκλάδων -πλην της Νάξου, όπου υπάρχει Μόνιμο Τοπικό Ιστορικό Αρχείο- καθώς και η διάθεση και η με ποικίλους τρόπους αξιοποίησή του.
Φολέγανδρος
Το Κοινοτικό Αρχείο Φολεγάνδρου εντοπίστηκε το 2004 στο Δημοτικό Σχολείο της Χώρας. Η ανακάλυψη έγινε από μέλη της Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Media dell’ Arte, που την περίοδο αυτή πραγματοποιούσε ένα πρόγραμμα καταγραφής προφορικών μαρτυριών των κατοίκων του νησιού μέσω ηχογραφημένων συνεντεύξεων. Το Κοινοτικό Αρχείο που διασώθηκε καλύπτει κυρίως την περίοδο του 20ού αιώνα, καθώς ελάχιστα μόνο τεκμήρια του 19ου αιώνα διασώθηκαν. Το αρχείο αποτελείται από την αλληλογραφία των κοινοτικών αρχών με την κεντρική διοίκηση, εγκυκλίους, διατάγματα, μητρώα, επιστολές, αποφάσεις και φύλλα εφημερίδων.
