Τον Συριανό λόγιο Ευάγγελο Ρούσσο, ακούραστο, αθόρυβο και αξιόλογο μελετητή της προσωκρατικής φιλοσοφίας, που συνέχισε την έρευνά του, μέχρι να γραφτεί και η τελευταία σελίδα του πνευματικά πλούσιου βίου του, αποχαιρετά η Σύρος, το νησί που ο ίδιος λάτρεψε και ανέδειξε μέσα από το έργο του.
Ο Ευάγγελος Ν. Ρούσσος έφυγε από τη ζωή το μεσημέρι της Κυριακής 28 Φεβρουαρίου σε ηλικία 85 ετών. Τα τελευταία χρόνια ζούσε στη “Στέγη” Αγάπης”, έναν οίκο ευγηρίας κάπου στην Παιανία. “Εκεί, στο μικρού εμβαδού δωμάτιό του, ακούγοντας πάντα το 3ο Πρόγραμμα της ελληνικής ραδιοφωνίας, συνέγραψε το βιβλίο του για τον Φερεκύδη τον Σύριο, μια χειρόγραφη – καλλιγραφημένη πραγματεία (2010). Και παράλληλα, προσπάθησε να ολοκληρώσει την επόμενη μελέτη του για το Τοπωνυμικό Σύρου. Ένα έργο ζωής, καθόλου εύκολο”, σημειώνει η Ιστορικός Τέχνης κ. Μαρίζα Δαλεζίου, η οποία βρισκόταν στο πλευρό του Ευάγγελου Ρούσσου μέχρι και την ύστατη στιγμή.
Αξιαγάπητος άνθρωπος και επιστήμονας
Όπως εξηγεί στην “Κοινή Γνώμη”, πέρα από το ερευνητικό έργο του, τα ποιήματα που συνέγραφε και έστελνε ταχυδρομικώς στους ανθρώπους με τους οποίους μοιραζόταν τις σκέψεις αλλά και τις δημιουργίες του, ήταν ο άλλος κόσμος του. Ένας κόσμος βιωμάτων και στοχασμών, ο οποίος άλλοτε έπεται και άλλοτε κινείται παράλληλα με το φιλοσοφικό έργο του. Εκεί αποτυπώνονται όσα τον χαρακτηρίζουν ως άνθρωπο και αξιαγάπητο επιστήμονα. “Καλό ταξίδι αγαπημένε μας”, υπογράφει η κ. Δαλεζίου.
Πλούσιο συγγραφικό έργο
Ο Ευάγγελος Ρούσσος γεννήθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου το 1931. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών από το 1951 έως το 1955 με κρατική υποτροφία, ενώ αργότερα έλαβε χορηγία από το γερμανικό ίδρυμα Alexander von Humboldt. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη Βόννη και έγραψε ειδική φιλοσοφική έρευνα με θέμα: “Ο Ηράκλειτος στις Εννεάδες του Πλωτίνου”. Ανακηρύχτηκε Διδάκτωρ Φιλοσοφίας το 1968. Από το 1964 έως το 1970 εργάστηκε για το Ιστορικό Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών. Ως διδάκτωρ φιλοσοφίας εργάστηκε από το 1970 στο Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Φιλοσοφίας της Ακαδημίας Αθηνών κυρίως για το Φιλοσοφικό Λεξικό των Προσωκρατικών. Από το 1971 υπήρξε σύμβουλος της Εκδοτικής Αθηνών για την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους και την Ελληνική Μυθολογία. Στον τομέα της Φιλοσοφίας εργάστηκε κυρίως για τους Πρωτοσωκρατικούς. Πρώτη συγγραφή του στον τομέα αυτό ήταν η προαναφερόμενη διδακτορική διατριβή του. Έχει γράψει πολυάριθμα άρθρα σε ποικίλα περιοδικά, όπως: “Μένων ο μαθητής του (σοφιστή) Γοργία”, “Η Κοσμολογία της Μιλήτου”, “Αρχίλοχος και Ηράκλειτος”, “Κοσμογονία”, “Ελεάτες” και άλλα.
Πολλά περισσότερα άρθρα, ειδικά για τους Προσωκρατικούς στοχαστές έχει γράψει, ενυπόγραφα, για το πεντάτομο Φιλοσοφικό και Κοινωνιολογικό Λεξικό των εκδόσεων “Καπόπουλος” και για το δεκάτομο Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό της “Εκδοτικής Αθηνών”.
Μερικά από τα ολοκληρωμένα συγγράμματα του Ευάγγελου Ρούσσου είναι τα: “Ηράκλειτος: Τα αποσπάσματα”, “Δημόκριτος”: επιλεγμένα αποσπάσματα και “Φερεκύδης, ο Σύριος”.
Κάτι που γνωρίζουν λίγοι
Για τα πράγματα της Σύρας, την ιστορία και την πολιτιστική ταυτότητα της, ο Ευάγγελος Ν. Ρούσσος ενδιαφέρθηκε έντονα ήδη από τα χρόνια της μαθητείας του. Σε ηλικία 13 χρόνων εκδίδει, διευθύνει, συντάσσει την εφημερίδα του «Αετός». Από τις 21.3.1945 ως το Σεπτέμβριο του 1951 κυκλοφόρησαν 142 φύλλα Τα τυπογραφεία όπου εκτυπωνόταν ήταν του Μιχαήλ Στεφάνου (εφημ. «Αυγή»), του Γεωργίου Κυπραίου (εφημ. «Ελεύθερος Κόσμος»), της Ειρήνης Φρέρη ( «Δελτίο Αγγελιών») και τα υπόλοιπα στου Κωνσταντίνου Γερασιμίδη (εφημ. « Κήρυξ των Κυκλάδων»). Ήταν δεκαπενθήμερη έκδοση και εβδομαδιαία στην αρχή και αργότερα μηνιαία. Η ύλη περιελάμβανε αρθρογραφία για θέματα τοπικού και ευρύτερου ενδιαφέροντος, χρονογραφήματα,λογοτεχνικά και ιστορικά κείμενα, τοπικά, κοινωνικά και πολιτιστικά νέα. Διαθέσιμα αρχεία φυλάσσονται στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ερμούπολης.
Από τη δεκαετία του 1980 ο Ευάγγελος Ν. Ρούσσος είχε τη γενική εποπτεία της ύλης του περιοδικού «Συριανά Γράμματα», την οργάνωση και διεύθυνση του οποίου ανέλαβε για μία δεκαετία. Επρόκειτο για μία εκδοτική προσπάθεια στο πλαίσιο της μελέτης της κυκλαδικής πολιτιστικής κληρονομιάς και της προβολής της σύγχρονης κυκλαδικής δημιουργίας.
Α' Συνάντηση Φιλοσοφίας στη Σύρο
Σημειώνεται ότι το 2011, με αφορμή τη συμπλήρωση των ογδόντα ετών του Ευάγγελου Ρούσσου, πραγματοποιήθηκε προς τιμήν του στη Μονή των Αδελφών του Ελέους, η Α' Συνάντηση Φιλοσοφίας στη Σύρα. Στην ημερίδα συμμετείχαν η Ομότιμη Καθηγήτρια Φιλοσοφίας των Πανεπιστημίων Κρήτης και Αθηνών κ. Μυρτώ Δραγώνα – Μονάχου, ο Ομότιμος Καθηγητής Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης Γιώργος Γραμματικάκης και η Ομότιμη Καθηγήτρια Φιλοσοφίας του Ιονίου Πανεπιστημίου Γραμματική Αλατζόγλου – Θέμελη. Την εκδήλωση πλαίσωσαν επίσης ο Αναπληρωτής Καθηγητής Αρχαίας Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών /Μ.Ι.Θ.Ε. Παύλος Καλλιγάς, ο Επίτιμος Καθηγητής Αρχαίας Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών του Τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Γιάννης Καλογεράκος και η Μαρία Πρωτοπαπά – Μαρνέλη, Δρ. Φιλοσοφίας, Διευθύντρια του Κέντρου Έρευνα της Ελληνικής Φιλοσοφίας της Ακαδημίας Αθηνών.
Τα πρώτα χρόνια του στη Σύρο
Στην προσφώνηση των συνέδρων, ο Ευάγγελος Ρούσσος είχε σημειώσει πως η διεξαγωγή μίας συνάντησης φιλοσοφίας στο νησί της Σύρου αποτελούσε ένα μεγάλο όνειρό του, ενώ εξέφρασε την παντοτινή αγάπη του για την κλασσική φιλολογία και φιλοσοφία.
“Στον χώρο που βρίσκεστε, στην ακτή Μπελλαβίστα, έκανα στα μαθητικά μου χρόνια τους πρώτους περιπάτους, ακούγοντας κλασσικά πιανιστικά κομμάτια από τα σαλόνια των αρχοντικών της περιοχής. Τότε ονειρευόμουν. Η κλασσική μουσική ήταν η προσωπική μου ανακάλυψη. Παρά τη θρυλική ιστορία της Ερμούπολης στα πολιτιστικά πράγματα, κανένας από το περιβάλλον μου δεν μου είχε πει λέξη για την ευρωπαϊκή μουσική. Έτσι, προέκυψε μέσα μου μια πρώτη εκλεκτική συγγένεια. Εξάλλου, σε μια αβέβαιη εποχή, οιστρηλατούμενη από μυθοκρατικές τάσεις, ιδεολογήματα, εμφύλια κακά και στερήσεις, η Ερμούπολη με τα μνημειώδη κτίσματά της, ευνοούσε ένα σταθερό βηματισμό στις αναζητήσεις μας”.
“Ό,τι έκανα στη ζωή μου, το πέτυχα με το όραμα της Ερμούπολης”
“Κάποιοι φωτισμένοι δάσκαλοι, τυπογράφοι και λόγιοι με ελεύθερη σκέψη υπήρξαν έγκαιρα για μένα, σημεία πνευματικά και ηθικοί προσανατολισμοί. Παράλληlα, η εντατική μελέτη της λογοτεχνίας, ελληνικής και ξένης, μου άνοιξε ένα χώρο ελευθερίας με μεγάλα περιθώρια για την ανάπτυξης της προσωπικότητας και για την προσωπική έκφραση. Αυτός ο χώρος ελευθερίας ήταν κατ' εξοχήν η αρχαία ελληνική σκέψη. Τελειώνοντας το παλαιό εξατάξιο Γυμνάσιο, είχα κάνει ήδη την επιλογή μου να σπουδάσω Κλασσική Φιλολογία και Φιλοσοφία. Με αυτά τα εφόδια κατάφερα να περπατήσω στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, χωρίς να νιώθω επαρχιώτης. Ό,τι έκανα στη ζωή μου, το πέτυχα με το όραμα της Ερμούπολης”.
