Την ιστορική πορεία των ελληνικών σχολείων της Κωνσταντινούπολης, αλλά και τα αποτελέσματα της πολυετούς έρευνάς της γύρω από την επιρροή της τουρκικής πολιτικής στην ελληνική εκπαίδευση της Πόλης (1923-1974), παρουσίασε στο συριανό κοινό, η Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης, Ειρήνη Σαρίογλου.
Η ενδιαφέρουσα αυτή εκδήλωση, που συντόνισε και οργάνωσε η ιστορικός τέχνης Μαρίζα Δαλεζίου, με την υποστήριξη του Δήμου Σύρου – Ερμούπολης, πραγματοποιήθηκε στον προαύλιο χώρο της Μονής Αδελφών του Ελέους, στο πλαίσιο της έκθεσης «Τετράδια και φωτογραφίες μαθητών από τον 19ο αιώνα» της συλλογής του Μάνου Ελευθερίου στην Άνω Σύρο.
Στην εν λόγω συλλογή περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, ένα μεγάλο κομμάτι με ιστορικό και αισθητικό ενδιαφέρον που αφορά σε κάποια ελληνικά σχολεία της Κωνσταντινούπολης, της Σμύρνης, της Καππαδοκίας και άλλων πόλεων της ευρύτερης περιοχής.
Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως
Αναφερόμενη στη δύσκολη οικονομική συγκυρία, την οποία διανύει η χώρα μας σήμερα, η κ. Σαρίογλου τόνισε ότι σε παρόμοια κατάσταση βρέθηκε δύο αιώνες πριν η Οθωμανική αυτοκρατορία, όταν τα άδεια ταμεία της ανάγκασαν τον σουλτάνο να δεχτεί τους όρους των μεγάλων δυνάμεων, για να αποκτήσει ρευστότητα.
Ο Σουλτάνος έλαβε τα χρήματα με την προϋπόθεση να φτιάξει ένα σύνταγμα, όπου οι μουσουλμάνοι κάτοικοι της οθωμανικής αυτοκρατορίας θα ήταν για πρώτη φορά ίσοι με τους μη μουσουλμάνους. Την ιστορική αυτή συγκυρία εκμεταλλεύτηκε η Ελληνική κοινότητα. Καθοριστική ήταν η συμβολή ενός Ηπειρώτη νέου της εποχής με όραμα και σπουδές στη Μεγάλη του Γένους Σχολή, στο Βερολίνο και το Παρίσι, του Κωνσταντίνου Βασιλειάδη, ο οποίος το 1861 ίδρυσε τον Ελληνικό Φιλολογικό Σύλλογο Κωνσταντινουπόλεως. Χάρη στην πρωτοβουλία του, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ιδρύθηκαν σχολεία, παρθεναγωγεία, αρρεναγωγεία, σχολές ξένων γλωσσών, εμπορικές σχολές και πολλά άλλα. Μεταξύ αυτών και το Ζάππειο Παρθεναγωγείο Κωνσταντινουπόλεως, στο οποίο είχε την τύχη να φοιτήσει τόσο η οικογένεια της κ. Σαριόγλου, όσο και η ίδια.
«Το κλειδί είναι η εκπαίδευση»
Πολλά από τα ελληνικά σχολεία της Πόλης, όπως το Ζάππειο Παρθεναγωγείο, το Ζωγράφειο Παρθεναγωγείο και η Μεγάλη του Γένους Σχολή παρά τη φθίνουσα πορεία της ομογένειας, συνέχισαν να λειτουργούν. Στο ερώτημα πώς η Ελλάδα θα καταφέρει να βγει από την κρίση, η κ. Σαρίογλου υποστήριξε πως το «κλειδί είναι η εκπαίδευση».
Επιπλέον σημείωσε πως οι σχέσεις μεταξύ της Πόλης και της Ελλάδας ήταν πάντοτε αμφίδρομες. «Στο Ζάππειο Παρθεναγωγείο υπήρχαν πάρα πολλές δασκάλες που ήρθαν να πρωτοδιδάξουν στα 1875, μέχρι να βγουν οι πρώτες απόφοιτες». Μία εξ’ αυτών προερχόταν και από το νησί της Άνδρου. Υπογράμμισε ακόμα πως λίγα χρόνια μετά την έναρξη της λειτουργίας του, το Ζάππειο θεωρήθηκε ισοδύναμο με το Αρσάκειο Αθηνών, λόγω της υψηλής εκπαίδευσης που παρείχε στις μαθήτριές του.
Η ακμή του ελληνισμού και η απρόσκοπτη λειτουργία των σχολείων συνεχίστηκαν μέχρι το 1922. «Μετά την ήττα της Ελλάδας, το πρώτο πράγμα που έκαναν οι Κεμαλιστές ήταν να καταλάβουν το κτίριο του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως και να κατασχέσουν την κινητή και ακίνητη περιουσία του που μέχρι σήμερα δεν έχει επιστραφεί ποτέ στην ομογένεια ή στο ελληνικό κράτος», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η φθίνουσα πορεία των ελληνικών σχολείων
Τη δεκαετία του 1920 σχεδιάστηκε ένα πολύ καλά οργανωμένο πρόγραμμα εξόντωσης της ελληνικής μειονοτικής εκπαίδευσης. Λίγο αργότερα, έκλεισε το τυπογραφείο του Πατριαρχείου, ανέστειλαν τη λειτουργία τους πολλοί πνευματικοί σύλλογοι στην Πόλη και άρχισαν να διώκονται δάσκαλοι και καθηγητές. Σήμερα, ο συνολικός αριθμός των μαθητών που φοιτούν στα τρία ελληνικά σχολεία της Πόλης δεν ξεπερνά τα 100 παιδιά, η πλειοψηφία των οποίων είναι αραβόφωνη.
«Από το 1990, τα σχολεία μας βρίσκονται σε φθίνουσα πορεία, οπότε εμείς οι ιστορικοί πρέπει να σκύψουμε πάνω στο παρελθόν και να καταγράψουμε στο μέτρο του δυνατού για να παραδειγματιστούμε» κατέληξε η κ. Σαρίογλου, εξηγώντας ότι η συλλογή του κ. Ελευθερίου μας δίνει τη δυνατότητα να εξερευνήσουμε το χτες και όπως έλεγε και ο Ηλίας Βενέζης, «να θυμηθούμε, να μην πάψουμε να θυμόμαστε και να μάθουμε στα παιδιά μας να θυμούνται».
Αμέσως μετά, προβλήθηκε το ιστορικό ντοκιμαντέρ «Το Ζάππειο Παρθεναγωγείο Κωνσταντινουπόλεως» σε σκηνοθεσία Γιώργου Μουτεβελλή και ακολούθησε μουσικό πρόγραμμα από την Μαργαρίτα Σαλταμανίκα. Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με χορούς από τον Νίκο Σολάρη και τον Νίκο Μιχάλοβιτς.
Το «παρών» έδωσαν μεταξύ άλλων η Συριανή ποιήτρια κ. Λουκρητία Δούναβη και η ηθοποιός Νένα Μεντή.
