Την παρουσίαση του Αρχαίου Πύργου της Αγίας Μαρίνας στην Κέα, ενός μνημείου μοναδικής αξίας για την αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική, διοργανώνει το προσεχές Σάββατο ο Σύλλογος Φίλων του νησιού, με κεντρικές ομιλήτριες την Αρχιτέκτονα Μηχανικό Δήμητρα Μαυροκορδάτου και την Αρχαιολόγο Τάνια Πανάγου.
Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να ενημερωθεί τόσο για την ιστορία του μνημείου, που αποτελεί το καλύτερο σωζόμενο παράδειγμα τετράγωνου αυτόνομου πύργου των υστεροκλασικών χρόνων (4ος αι. π.Χ.), όσο και για το έργο “Στερέωσης αρχαίου πύργου Αγ. Μαρίνας Κέας”, το οποίο εντάχθηκε το 2010 στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Κρήτης & Νήσων Αιγαίου.
Ο συγκεκριμένος πύργος διατηρεί τμήματά του σχεδόν μέχρι το αρχικό ύψος τους, ενώ εμφανίζει μοναδικές αρχιτεκτονικές και μορφολογικές ιδιαιτερότητες. Παραπλήσια παραδείγματα μεμονωμένων πύργων που σώζονται σε μεγάλο ύψος είναι ο πύργος του Χειμάρρου στη Νάξο (ύψους 14,90 μ., διαμέτρου 9,20 μ.) και ο πύργος του Αγ. Πέτρου στην Άνδρο (ύψους 19,80 μ., διαμέτρου 9,70 μ.), αλλά σε αμφότερες τις περιπτώσεις πρόκειται για πύργους κυκλικής κάτοψης.
Πρότυπο της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής
Η Κέα, όπως και πολλές άλλες περιοχές της αρχαίας Ελλάδας, διέθετε ένα πυκνό δίκτυο πύργων, τα οποία χρησίμευαν ως οχυρά. Στην περίπτωση του πύργου της Αγίας Μαρίνας, ο συγκεκριμένος χαρακτήρας ενισχύεται από την υπερυψωμένη είσοδο και τον περιμετρικό εξώστη στη στέψη του κτηρίου. Ωστόσο, η θέση του στο κέντρο καλλιεργήσιμης κοιλάδας μεταξύ της αρχαίας πόλης της Κορησσού (σημερινό λιμάνι/Κορησσία) και της Ποιήεσσας και η εγγύτητα σε πηγή νερού του προσδίδουν και έναν αγροτικό χαρακτήρα.
Πρόκειται για έναν τετράγωνο αυτόνομο πύργο με διαστάσεις 10x10 μ. περίπου και σωζόμενο ύψος 19,68 μ., ο οποίος στεγαζόταν με δίρριχτη στέγη και διέθετε πέντε επίπεδα. Η επικοινωνία ανάμεσα στα επίπεδα γινόταν με λίθινη κλίμακα πακτωμένη στους περιμετρικούς εξωτερικούς τοίχους. Τα επίπεδα διαχωρίζονταν σε διαμερίσματα με μεσότοιχο στον άξονα ανατολής – δύσης, ο οποίος εκτεινόταν σε όλο το ύψος του κτηρίου, αλλά και με άλλους εγκάρσιους τοίχους, στο Β' και στο Γ' όροφο. Στο ανώτερο όροφο υπήρχε περιμετρικός εξώστης, ο οποίος διέτρεχε και τις τέσσερις πλευρές του κτηρίου και στηριζόταν σε λίθινους προβόλους. Μικρός μεμονωμένος εξώστης υπήρχε και στη νότια πλευρά του στο ύψος του Γ' ορόφου. Η συνολική ωφέλιμη επιφάνεια του κτηρίου υπολογίζεται πως ήταν 276 τ.μ.
Η είσοδος του κτηρίου είναι υπερυψωμένη από το φυσικό έδαφος κατά 2,00 μ. και βρίσκεται στον άξονα της νότιας πλευράς Ο πύργος διέθετε μεγάλα παράθυρα με πλαίσιο και γείσο από λευκό μάρμαρο, από τον Α' όροφο και άνω, στη νότια (κύρια όψη), την ανατολική και τη δυτική όψη, ενώ στη βόρεια υπήρχαν μόνο σχιστοειδή ανοίγματα. Στον ανώτερο όροφο του κτηρίου, σε όλες τις πλευρές, διαμορφώνονταν μεγάλα ανοίγματα σε σειρά, τέσσερα σε κάθε πλευρά, τα οποία χωρίζονταν από ισομεγέθεις πεσσούς.
Τα βασικά υλικά δόμησης ήταν ο σχιστόλιθος και το γκρι δολομητικό μάρμαρο με λευκές φλεβώσεις. Σε σημεία προβολής, για διακοσμητικούς λόγους χρησιμοποιήθηκε τοπικό λευκό μάρμαρο. Το σύστημα δόμησης είναι το ακανόνιστο τραπεζιόσχημο, στο οποίο για την πλήρωση των μικρών κενών, χρησιμοποιούνται πλακοειδή βύσματα.
Ιστορικό Καταρρεύσεων... Κατάσταση Διατήρησης
Σύμφωνα με την περιγραφή και το χαρακτικό του P.O. Brondsted, ο οποίος επισκέφτηκε το χώρο το 1812, ο πύργος σωζόταν σχεδόν ακέραιος (χωρίς στέγη). Το 1840 διαπιστώθηκε από τον Ross μία πρώτη κατάρρευση τμήματος του δυτικού τοίχου του πύργου. Τον Σεπτέμβριο του 1858 πραγματοποιήθηκε μία σημαντική κατάρρευση (σχεδόν όλος ο ανατολικός τοίχος, τμήμα του δυτικού τοίχου, τμήμα του νότιου τοίχου, τμήμα του μεσότοιχου, μικρό άνω τμήμα του βόρειου τοίχου, τμήμα διαχωριστικού τοίχου βόρειου διαμερίσματος Γ' ορόφου διαχωριστικός τοίχος νότιου διαμερίσματος Β' ορόφου). Στις 4 Οκτωβρίου 2005 κατέρρευσε μικρό τμήμα της εξωτερικής παρειάς του νότιου τοίχου του οικοδομήματος, ενώ ένα χρόνο αργότερα υποχώρησε ένα σημαντικό τμήμα του μεσότοιχου, στο ύψος του Β' ορόφου, το οποίο παρέσυρε μικρό τμήμα του δυτικού τοίχου. Τέλος, στις 16 Φεβρουαρίου 2010 κατέρρευσε ένα αρκετά μεγάλο τμήμα της ιδιαιτέρως παραμορφωμένης εξωτερικής παρειάς του νότιου τοίχου.
“Στερέωση αρχαίου πύργου Αγ. Μαρίνας Κέας”
Η επιτακτική ανάγκη διάσωσης και διατήρησης του πύργου οδήγησε στην ένταξη του έργου “Αρχαίου πύργου Αγ Μαρίνας Κέας” στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Κρήτης & Νήσων Αιγαίου με συνολικό προϋπολογισμό 1.200.000 ευρώ και με χρονοδιάγραμμα από 1-10-2010 έως 31-12-2015. Η ευθύνη για την εκτέλεση των εργασιών στον πύργο ανατέθηκε στην “Επιστημονική Επιτροπή συντήρησης, αποκατάστασης και ανάδειξης των αρχαίων μνημείων της Κέας” που υπάγεται στη Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού.
Σημειώνεται ότι σήμερα έχει ολοκληρωθεί η πρώτη φάση των εργασιών στερέωσης του μνημείου, η οποία αφορά στην άμεση και προσωρινής φύσης στήριξη και σταθεροποίηση της υπάρχουσας ετοιμόρροπης κατάστασης. Έχουν συνταχθεί η αρχιτεκτονική και στατική μελέτη μερικής αποκατάστασης του πύργου και αναμένεται η έγκρισή τους. Επιπλέον, έχουν συντηρηθεί και συγκολληθεί, σχεδόν στο σύνολό τους, τα κατακείμενα αρχιτεκτονικά μέλη. Από τις επικουρικές εργασίες, έχει σχεδόν ολοκληρωθεί η στερέωση/συμπλήρωση των των σωζόμενων τοίχων του περιβόλου της μεταβυζαντινής μονής και έχει ολοκληρωθεί η αποκατάσταση λιθόχτιστου οικίσκου στη ΝΔ γωνία του περιβόλου.
Εν αναμονή της δεύτερης φάσης του έργου
Οι εργασίες της δεύτερης φάσης, οι οποίες αφορούν στη μερική αναστήλωση του πύργου, θα περιλαμβάνουν: τμηματικές αποξηλώσεις, ανατάξεις, συντηρήσεις και συγκολλήσεις λίθων, επανατοποθετήσεις λίθων από τα πρόσφατα κατακρημνισμένα τμήματα και συμπλήρωση των τμημάτων αυτών και με νέο υλικό. Παράλληλα, προβλέπεται να ενισχυθεί η στατική αυτονομία του μνημείου με τη χρήση συνδετικών κονιαμάτων ή μεταλλικών στοιχείων. Μετά από την εξασφάλιση της στατικής αυτονομίας του μνημείου προβλέπεται η αποξήλωση και απομάκρυνση του ικριώματος.
Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης, θα προβληθεί και σχετικό οπτικοακουστικό υλικό, ενώ το κοινό θα έχει την ευκαιρία να θέσει τις δικές του ερωτήσεις προς τους ειδικούς. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 30 Μαΐου 2015 και ώρα 19:30, στο “Σπίτι στη Χώρα”, του Χρήστου Λιοδάκη, μέλους του Συλλόγου Φίλων Κέας.
