Στις παραμονές του 1821, οι Έλληνες γνωρίζουν μια μόνο αλήθεια. Πρέπει να απελευθερωθούν
και πιστεύουν ότι ο αγώνας τους είναι δίκαιος.
Ο Μακρυγιάννης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ακράδαντης αυτής πίστης ολόκληρου του Έθνους.
Πιστεύει σε όλα με πάθος, φλέγεται. Τα πάντα γίνονται προσωπική του υπόθεση. «Την σκλαβωμένη πατρίδα, ο παντοδύναμος θεός και οι προστάτες άγιοι θα την βοηθήσουν» έλεγε.
Οι Έλληνες, πίστευε, είναι λαός περιούσιος, «αυτοί στόλισαν την ανθρωπότη μ' αρετή, έτσι δεν μπορεί, θα νικήσουν».
Τα χρόνια της επανάστασης του 1821 πέρασαν κι ο Μακρυγιάννης με το σώμα γεμάτο τραύματα από τις μάχες δεν θέλησε να αναπαυθεί. Ήθελε τόσο πολύ να καταγράψει τις μνήμες του. Υπήρχε όμως ένα σοβαρό πρόβλημα, δεν ήξερε γράμματα!! Και σαν καλός μαθητής έμαθε γράμματα! Και τότε άφησε το σπαθί και πήρε την πένα. Κι έγραψε τα «Απομνημονεύματα» - «γράψιμο απελέκητο» τα χαρακτηρίζει ο ίδιος. Η γραφή του όμως έχει μια αυθεντικότητα ζωής και λόγου. Κάθε λόγος του εκφράζει μια αλήθεια, μια έννοια και μια αγάπη γι' αυτή τη πατρίδα και μια επιθυμία: Οι Έλληνες να ‘ναι ενωμένοι.
Έγραψε: «Τούτην την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί, και σοφοί και αμαθείς και στρατιωτικοί και οι πλέον μικρότεροι άνθρωποι όσοι αγωνιστήκαμεν, αναλόγως ο καθείς, έχομεν να ζήσωμεν εδώ. Το λοιπόν δουλέψαμεν όλοι μαζί, να την φυλάμεν κι όλοι μαζί και να μην λέγη ούτε ο δυνατός «εγώ», ούτε ο αδύνατος. Ξέρετε πότε να λέγη ο καθείς «εγώ»;
Όταν αγωνιστή μόνος του και φκιάση η χαλάση, να λέγη «εγώ». Όταν όμως αγωνίζονται πολλοί και φκιάνουν, τότε να λένε «εμείς». Είμαστε εις το «εμείς» και όχι εις το «εγώ». Και εις το εξής να μάθωμεν γνώση, αν θέλωμεν να φκιάσωμεν χωριόν, να ζήσωμεν όλοι μαζί». Μήπως μέσα από τα λόγια του αναδύεται ένα πνευματικό και ηθικό ανάστημα, ανθρώπου που δεν ήξερε γράμματα και έμαθε για να μας αφήσει μία... «πνευματική» κληρονομιά που λείπει από πολλούς σημερινούς Έλληνες;
Η Ζωή και ο Λόγος του
Ο Μακρυγιάννης γεννήθηκε το 1797 σ' ένα μικρό οικισμό Αβορίτη, κοντά στο Λιδορίκι της Δωρίδας.
Το πραγματικό του επώνυμο ήταν Τριανταφυλλοδημήτρης αλλά από τους συμπολεμιστές του έλαβε το επίθετο Μακρυγιάννης λόγω του υψηλού του αναστήματος και αυτό έμεινε. Πολύ νωρίς έμεινε ορφανός από πατέρα που φονεύθηκε σε συμπλοκή με Τουρκαλβανούς του Αλή Πασά.
Γράφει πως γεννήθηκε: «... γεννήθηκα στ' Αβόριτη, πέντε καλύβια μακριά απ' το Λιδορίκι... Πολυφαμελίτες οι γοναίγοι μου και φτωχοί. Και όταν ήμουνε ακόμα εις την κοιλιά της μητρός μου, μιαν ημέραν πήγε διά ξύλα εις τον λόγκον. Φορτώνοντας ξύλα στο νώμο της, φορτωμένη εις τον δρόμον, εις την ερημιά, την έπιασαν οι πόνοι και γέννησε εμένα, μόνη της η καημένη και αποσταμένη. Εκιντύνευσε και αυτήνη τότε και εγώ. Ξελεχώνεψε μόνη της και συγυρίστη, φορτώθη ολίγα ξύλα και έβαλε και χόρτα απάνου εις τα ξύλα από πάνου εμένα και πήγε εις το χωριόν». (Απομνημονεύματα Α' 109).
Απίστευτο;;
Ο Μακρυγιάννης το 1820 μυείται στην Φιλική Εταιρεία και αρχίζει τις πολεμικές του δραστηριότητες. Συνεργάζεται με τον Ανδρούτσο, οργανώνουν το επαναστατικό σώμα και προχωρούν στις επιχειρήσεις, Ήπειρος, Άρτα, (όπου τραυματίζεται στη μάχη του Πέτα), συνεχίζουν μετά για Ρούμελη με τον Νικηταρά, φθάνουν Πελοπόννησο, δραστηριοποιείται σε πολλές μάχες, (υπάρχουν και εμφύλιοι αγώνες, Ναύπλιο κ.α.) τραυματίζεται δεύτερη και τρίτη φορά, προάγεται σε στρατηγό (1825) και φθάνει στην Αθήνα όπου και παντρεύεται την Αικατερίνη Σκουζέ. Μαζί της απέκτησε 12 παιδιά!! (10 αγόρια και 2 κορίτσια).
Το 1828 διορίζεται από τον Καποδίστρια Γενικός Αρχηγός της Δύναμης Πελοποννήσου. Ένα χρόνο μετά, το 1829, αρχίζει τη συγγραφή των Απομνημονευμάτων στο Άργος, τα οποία θα ολοκληρώσει το 1850.
Το 1831, μετά τη δολοφονία του κυβερνήτη συμμετέχει στον εμφύλιο πόλεμο με το μέρος αυτών που ήθελαν «σύνταγμα».
Το 1833 με ενθουσιασμό υποδέχεται τον Όθωνα, εκλέγεται δημοτικός Σύμβουλος της Αθήνας και συνοδεύει τον βασιλιά κατά την περιοδεία του στην Στερεά Ελλάδα... Όμως το 1840 τάσσεται εναντίον του Όθωνα για την παροχή Συντάγματος και πρωτοστατεί στην επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου. Είναι πληρεξούσιος των Αθηνών στην Εθνική Συνέλευση για την κατάρτιση του Συντάγματος το οποίο ψηφίστηκε το 1844. Την ίδια χρόνια πέθανε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.
Είναι λοιπόν, 170 χρόνια από την ψήφιση του πρώτου Συντάγματος της Ελλάδας και 170 χρόνια από το θάνατο του Θ. Κολοκοτρώνη.
Ο Μακρυγιάννης συνέχισε τις δραστηριότητες του, είτε πολεμώντας τους Τούρκους, είτε προσπαθώντας να ηρεμήσει τους Έλληνες που τσακώνονταν μεταξύ τους, (είναι παλιό έθιμο). Άλλοτε τον θαυμάζουν και τον τιμούν και μάλιστα προάγεται από την Εθνική Συνέλευση ως αντιστράτηγος κι άλλοτε τον φυλακίζουν γιατί διαφωνούν με τις θέσεις του.
Το 1864, όταν πήρε τον τίτλο του αντιστράτηγου ήταν 20 Απριλίου. Στης 27 Απριλίου άφησε την τελευταία του πνοή από υπερβολική εξάντληση.
«Ο Μακρυγιάννης είναι ο πιο σημαντικός πεζογράφος της νέας ελληνικής λογοτεχνίας, αν όχι ο πιο μεγάλος, γιατί έχουμε τον Παπαδιαμάντη». Γεώργιος Σεφέρης.
Υ.Γ. Τα κείμενά του εκδόθηκαν από το βιβλιοπωλείο Ε. Βαγιονάκη, Αθήνα 1947
«Στρατηγού Μακρυγιάννη Απομνημονεύματα». Κείμενο, εισαγωγή Γιάννη Βλαχογιάννη και επιμέλεια Λίνου Πολίτη. Τόμοι 2.
