Η μοναδική υποθαλάσσια πολιτιστική κληρονομιά του νησιώτικου χώρου θα μπορούσε να τύχει της οργανωμένης ανάδειξης και προβολής της, μέσω της δυνατότητας που δίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για δημιουργία τουριστικών θεματικών διαδρομών, στο πλαίσιο της προώθησης της ανταγωνιστικότητας του παράκτιου και θαλάσσιου τουρισμού.
Τα περιθώρια που χαρίζει η πολυμορφία του τουριστικού πεδίου στις τοπικές κοινωνίες να αξιοποιήσουν προς όφελός τους, θεματικές μορφές προκειμένου να επεκτείνουν την τουριστική περίοδο αλλά και να προσελκύσουν ένα ιδιαίτερο κοινό επισκεπτών, αποτελούν μία ευκαιρία για τις τοπικές Αρχές, ώστε να ανταποκριθούν στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων που απευθύνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μετά και την αποστολή του σχετικού ενημερωτικού εγγράφου στους Δήμους και τις Περιφέρειες της χώρας από το Υπουργείο Εσωτερικών.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην εν λόγω πρόσκληση, στόχος είναι να χρηματοδοτηθούν 2 ή 3 προτάσεις – έργα που θα στοχεύουν στην ανάπτυξη ενός τουριστικού προϊόντος στο πεδίο των ενάλιων διαδρομών πολιτιστικής κληρονομιάς.
Χώρος που εξ ορισμού συνδέεται και θα μπορούσε να αναδείξει την πολύτιμη υποθαλάσσια κληρονομιά του είναι τόσο ο νομός των Κυκλάδων, όσο και το Νότιο Αιγαίο συνολικά, δεδομένων όχι μόνον των ευρημάτων που έχουν καταγραφεί κάτω από τη θάλασσα, αλλά και του πλούτου των ευρημάτων που εκτίθενται σε μικρά μουσεία ή χώρους και σχετίζονται με τον ενάλιο θησαυρό.
Πλούτος στον βυθό των Κυκλάδων και όχι μόνο...
Οι καταγραφές και το πολύτιμο έργο της Εφορείας Ενάλιων Αρχαιοτήτων παρουσιάζει τους υποθαλάσσιους θησαυρούς της ναυτικής χώρας συνολικά, ενώ στον κατάλογό της, γίνεται ιδιαίτερη μνεία και για το νομό των Κυκλάδων, περιεχόμενο που θα μπορούσε να αποτελέσει σαφώς μία ισχυρή και τεκμηριωμένη βάση για τη δημιουργία σχετικών θεματικών διαδρομών με σκοπό την εκδήλωση ενδιαφέροντος - εκ μέρους των τοπικών Αρχών -, όσον αφορά την προαναφερθείσα πρόσκληση.
Ενδεικτικά αξίζει να αναφερθεί πως, στην Πάρο “κατά το 2000 διενεργήθηκε εκτεταμένη υποβρύχια σωστική ανασκαφή στο Λιμάνι Παροικιάς Πάρου, που διήρκησε τρεις μήνες και εντοπίστηκε μεγάλος αριθμός αρχαίων αρχιτεκτονικών μελών και γλυπτών. Από την κεραμική διαπιστώθηκε ότι πρόκειται για τη ρωμαϊκή ή την πρώιμη βυζαντινή φάση του «κλειστού» πολεμικού λιμένα της αρχαίας πόλης”. Επιπλέον, για τη θαλάσσια περιοχή της Κύθνου και της Σερίφου, σημειώνεται πως, “Σε συνεργασία των ΕΕΑ και ΕΛΚΕΘΕ, που οργανώθηκε εξαιτίας της ανέλκυσης και παράδοσης ενός χάλκινου αγάλματος κατά το 2005, εντοπίστηκε ναυάγιο σε βάθος 500 μ., στη θαλάσσια περιοχή δυτικά της Κύθνου. Το ναυάγιο με αμφορείς από τη Χίο και τη Σάμο, χρονολογείται στα τέλη του 4ου ή τις αρχές του 3ου αι. π.Χ.”.
Ειδικότερα δε, με το νησί της Κύθνου, επισημαίνεται πως, “Το 2009 συνεχίστηκε η υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας” στο πλαίσιο της οποίας “αποκαλύφθηκε το αρχαίο λιμάνι της Κύθνου αποτελούμενο από λιθορριπές, κυματοθραύστες και ανάλογες διαμορφώσεις της ακτής. Από την ανασκαφή υπάρχουν ενδιαφέροντα ευρήματα, ένας κορμός θωρακοφόρου άνδρα και μία μαρμάρινη στήλη με κεφαλή γενειοφόρου άνδρα. Το 2010 συνεχίστηκε η συνεργατική υποβρύχια έρευνα που ξεκίνησε το 2006 με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας στο αρχαίο λιμάνι της Κύθνου (Όρμος Μανδράκι). Στην Πολύαιγο εντοπίστηκε το 2010 ναυάγιο κλασικών χρόνων, ενώ πραγματοποιήθηκε δεύτερη επίσκεψη με τη συμμετοχή της Ελληνόφωνης Ελβετικής Τηλεόρασης Fernsehen για την παραγωγή ντοκιμαντέρ, λόγω της σημασίας του ευρήματος”.
Έμφαση στον θεματικό τουρισμό
Πέραν των ανωτέρω, αλλά και τόσων άλλων σημαντικών καταγραφών που έχουν προκύψει έως σήμερα, όπως μεταξύ άλλων και το ναυάγιο του “Βρετανικού” που υπάρχει στην Κέα και έχει “κατοχυρωθεί” ως ένα από σημαντικότερα ιστορικά ναυάγια, αλλά και οι καταδυτικές έρευνες που γίνονται στη θαλάσσια περιοχή της Γυάρου και σε πολλά ακόμη νησιά, στην πρόσκληση για την υποβολή πρότασης επισημαίνεται πως, δίνεται η δυνατότητα, να αξιοποιηθούν ως μέρη των θεματικών διαδρομών που σχετίζονται με τη θάλασσα, ακόμη και προτάσεις που θα συμπεριλαμβάνουν ενάλια ευρήματα που προβάλλονται και παρουσιάζονται σε μουσεία ή εκθεσιακούς χώρους και δεν βρίσκονται στον βυθό.
Αξίζει να σημειωθεί, πως, δεν είναι λίγοι εκείνοι οι αιρετοί εκπρόσωποι των Κυκλάδων που έχουν δηλώσει κατά καιρούς το ενδιαφέρον τους για την ανάπτυξη θεματικών μορφών τουρισμού, εστιάζοντας στην πολιτιστική κληρονομιά που συνδέεται με τη θάλασσα, μέσω της ανάπτυξης καταδυτικών κέντρων κλπ, με το επιχείρημα της αξιοποίησης του υπαρκτού ενάλιου πλούτου, προκειμένου να στοχεύσουν σε μία διαφορετική μαγιά επισκεπτών, με δεδομένο ότι όλοι οι προορισμοί και ιδιαίτερα τα μικρά νησιά, δεν επιδιώκουν τον μαζικό τουρισμό.
Στο περιθώριο αυτής της πρόσκλησης δε, θα ήταν χρήσιμο αν έστω πάρουν αφορμή οι άμεσα ενδιαφερόμενοι για την οργάνωση και την αξιοποίηση χώρων που αποτελούν τμήματα της ευρύτερης πολιτιστικής κληρονομιάς και παραμένουν ωστόσο παραμελημένοι, αν και φιλοξενούν αξιόλογα ευρήματα που έχουν προέλθει από υποθαλάσσιες έρευνες.
Να αξιοποιηθεί ο πολύτιμος θησαυρός
Σύμφωνα με τις γενικές πληροφορίες της πρόσκλησης μέσω του Υπ. Εσωτερικών που έχει αποσταλεί σε Δήμους και Περιφέρειες, οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να υποβάλουν τις προτάσεις τους με τις θεματικές διαδρομές ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς έως και την 15η Μαρτίου του 2016. Όπως καθίσταται σαφές, η συγκεκριμένη πρόσκληση προέρχεται στο πλαίσιο της ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προ διετίας για “μία ευρωπαϊκή στρατηγική για περισσότερη ανάπτυξη και θέσεις εργασίας στον παράκτιο και θαλάσσιο τουρισμό”, βάσει της οποίας αναπτύχθηκαν 14 δράσεις, οι οποίες μπορούν να παρέχουν κίνητρα στις παράκτιες περιφέρειες της Ευρώπης. Βάσει αυτής της συλλογιστικής και όπως αναφέρεται στο έγγραφο του Υπουργείου Εσωτερικών, “η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη, τις περιφερειακές και τοπικές αρχές και τη βιομηχανία, να αξιοποιήσουν τον τουρισμό που βασίζεται στην πολιτιστική κληρονομιά, τα υποβρύχια αρχαιολογικά πάρκα, καθώς και τον τουρισμό στη φύση...”.
Επιδότηση 2-3 έργων για την προώθηση “τουριστικού προϊόντος”
Σκοπός της πρόσκλησης είναι να επιδοτήσει 2-3 έργα για “τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη και προώθηση ενός τουριστικού προϊόντος στο πεδίο των ενάλιων διαδρομών πολιτιστικής κληρονομιάς. Για τους σκοπούς της παρούσας πρόσκλησης “τουριστικό προϊόν” εννοείται ένας συνδυασμός χαρακτηριστικών που αφορούν τα μέσα μεταφοράς, τη διαμονή, συγκεκριμένες δραστηριότητες σε πόλους τουριστικής έλξης σε σχέση με τις αγροτικές περιοχές της ενδοχώρας, επισκέψεις σε συγκεκριμένες πόλεις με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κ.α..”. Διευκρινίζεται επιπλέον πως, “η έννοια του τουριστικού προϊόντος δεν παραπέμπει στην έννοια του προϊόντος με την εμπορική και οικονομική διάσταση αλλά σε συγκεκριμένους τύπους “τουριστικών προϊόντων” όπως ο τουρισμός πολιτιστικής κληρονομιάς, ο οικο-τουρισμός, ο αστικός τουρισμός, ο χειμερινός τουρισμός κ.α.”.
Χέρι χέρι ο πολιτισμός με τον τουρισμό
Από το σύνολο των θετικών συνεπειών αυτής της συμμετοχής, θα καταγραφεί ως εξαιρετικά σημαντική “η βελτίωση της συντήρησης και προώθησης της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς” ενώ επιπλέον και “η ενθάρρυνση της προώθησης των ενάλιων διαδρομών πολιτιστικής κληρονομιάς στο ευρύ κοινό” καθώς και “η καλύτερη αξιοποίηση της ευρωπαϊκής φυσικής και πολιτιστικής ενάλιας κληρονομιάς και του δυναμικού της για περεταίρω ανάπτυξη του τουριστικού τομέα”.
Επιπρόσθετα, στην παράγραφο των ειδικότερων στόχων, αναφέρεται η “υποστήριξη της επέκτασης της τουριστικής περιόδου, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, η ενθάρρυνση συνεργιών μεταξύ συναφών με τον τουρισμό και τον πολιτισμό δραστηριοτήτων και η αύξηση του αντίκτυπου στην τοπική κοινωνία και οικονομία” καθώς επίσης και η ενθάρρυνση της πολυμορφίας της προσφοράς των ευρωπαϊκών αειφόρων και πολιτιστικών τουριστικών προϊόντων και υπηρεσιών με την ανάπτυξη αειφόρων διακρατικών θεματικών τουριστικών προϊόντων ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς”.
Προτάσεις... ανάδειξης της ιστορικής μνήμης της ΕΕ
Η ενάλια διαδρομή πολιτιστικής κληρονομιάς θα πρέπει να αναπτύξει μία θεματική, η οποία να ικανοποιεί συγκεκριμένα κριτήρια όπως επισημαίνονται στην πρόσκληση. Ειδικότερα, θα πρέπει: α. Να είναι αντιπροσωπευτική των ευρωπαϊκών αξιών και να είναι κοινή για τουλάχιστον δύο επιλέξιμες χώρες, β. Να είναι επεξηγηματική της ευρωπαϊκής μνήμης, ιστορίας και κληρονομιάς και να συνεισφέρει στην ερμηνεία της πολυμορφίας που χαρακτηρίζει τη σημερινή Ευρώπη, γ. Να επιτρέπει την ανάπτυξη πρωτοβουλιών, παραδειγματικών έργων και ευαισθητοποίησης του κοινού στο πεδίο του πολιτιστικού τουρισμού, της συντήρησης και προώθησης της φυσικής κληρονομιάς και της αειφόρου πολιτιστικής ανάπτυξης, δ. Να επιτρέπει την ανάπτυξη τουριστικών προϊόντων σε συνεργασία με τουριστικούς πράκτορες, ωκεανογραφικά μουσεία και διάφορους τύπους επιχειρηματιών που στοχεύουν σε διαφορετικό κοινό.
Τέλος, στην πρόσκληση σημειώνεται δε, πως, οι θεματικές πολιτιστικές διαδρομές θα πρέπει να είναι καινούργιο τουριστικό προϊόν και οι προτάσεις θα πρέπει να βασίζονται στην ενάλια πολιτιστική κληρονομιά είτε στη θάλασσα (σε αυτήν περιλαμβάνονται θαλάσσιες αθλητικές δραστηριότητες και καταδύσεις), είτε στην ενδοχώρα (π.χ. μουσεία κλπ).
Υπογραμμίζεται για τους ενδιαφερόμενους πως, το σύνολο των ενημέρωσης και η σχετική πρόσκληση υπάρχει στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Εσωτερικών, όπως και η παραπομπή για τη συμπλήρωση των αιτήσεων.
