Στο νησί αυτό, μας αρέσει να υπερηφανευόμαστε. Η «Αρχόντισσα», το πρώτο λιμάνι, η πρωτεύουσα, η έδρα, η μεγάλη «κυρία» του πολιτισμού.
Αν ακούσουμε κάποιον ξένο να λέει το νησί μας «χωριό», θα πέσουμε να τον φάμε. «Ποιαν είπες χωριό μωρέ, βάρβαρε αστέ; Για κάτσε να σου εξηγήσω τι εστί “Αρχόντισσα”». Και να σου οι αναλύσεις, και να σου οι ιστορικές αναδρομές, και να ψηλώνεις πέντε πόντους από την υπερηφάνεια, για τον τόπο που σε γέννησε.
Τόσο πολύ μας αρέσει να υπερηφανευόμαστε, που ξεχνάμε τη σημασία της κάθε «βαριάς» λέξης που εκστομίζουμε. «Αρχοντιά». Τι σημαίνει αυτό; Πού είναι; Πού βρίσκεται, εκτός από τα συρτάρια της ιστορίας μας;
Ακούγοντας την ιδιαίτερα αγαπητή συνεργάτιδα και φίλη, κ. Μαίρη Ρώτα, να συμπυκνώνει όλη την ιστορία και τον πολιτισμό της Σύρου, από την αρχαιότητα έως σήμερα, σε μία παρουσίαση της μισής ώρας, όπου μιλά με πάθος έφηβης κορασίδας – άλλωστε δεν απέχει και πολύ ηλικιακά, για τον Κυκλαδικό πολιτισμό, αλλά και την κουλτούρα, την αρχιτεκτονική και την παιδεία, που άνθισαν, ιδιαίτερα στο τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα, στο νησί, δεν μπορεί κανείς, παρά να νιώσει ευλογημένος, που γεννήθηκε σε αυτό το «βράχο» της ιστορίας, όπως της αρέσει να το αποκαλεί.
Έξω, όμως, από τις συνεδριακές αίθουσες, μακριά από τους ιστορικούς, τους αρχαιολόγους, τους αρχιτέκτονες και πάσης φύσεως ειδήμονες, ερχόμενοι στο σήμερα και τοποθετούμενοι ο καθένας στο σπίτι του, στους δρόμους από φθαρμένες ιστορικές μαρμάρινες πλάκες, στα στενά, στα χωριά μας, πού μπορούμε να εντοπίσουμε τον πολιτισμό;
Σίγουρα, η πρώτη απάντηση που έρχεται στο μυαλό μας, είναι η διοργάνωση εκδηλώσεων και δράσεων, διεθνούς εμβέλειας ή και τοπικού χαρακτήρα, καθώς επίσης και στην φιλοξενία και προβολή ποιοτικών εικαστικών, θεατρικών και μουσικών δρώμενων.
Ωστόσο, δεν αναφέρομαι σε αυτό. Οι διοργανώσεις καλό είναι να γίνονται και μέχρι στιγμής, ευτυχώς, ανεβάζουν τον πήχη κάθε χρόνο και υψηλότερα. Αναφέρομαι στον προσωπικό πολιτισμό των κατοίκων του τόπου.
Τι πολιτισμό πρεσβεύεις, όταν σε κάθε συνεργασία, που αφορά στο κοινό καλό, κυνηγάς την αυτοπροβολή και όχι την ουσία; Όταν προτάσσεις τα ιδιωτικά σου συμφέροντα και το καλό της τσέπης σου, έναντι της ποιότητας ή/και της νομιμότητας, στον τομέα των έργων, που σκοπό, ουσιαστικά, έχουν τη βελτίωση της καθημερινότητας του πολίτη; Τι πολιτισμό πρεσβεύεις, όταν πετάς τα σκουπίδια σου αλόγιστα, πάνω στα σκαλιά ενός εκ των σημαντικότερων μνημείων του νησιού και των Κυκλάδων γενικότερα, του Δημαρχιακού Μεγάρου; Όταν καταστρέφεις τη δημόσια ή ιδιωτική περιουσία, με σπρέι ή μαρκαδόρους, χωρίς να υπάρχει λόγος; Όταν καταστρέφεις ή κλέβεις εικαστικές δημιουργίες; Όταν, απερίσκεπτα και δίχως πρόνοια, ενεργείς επικίνδυνα προς το φυσικό περιβάλλον, προκαλώντας ρύπανση, πυρκαγιές κλπ;
Ο πολιτισμός δεν είναι ιστορία. Ο πολιτισμός βρίσκεται και στο παρόν. Στο σήμερα. Στο κάθε μέρα. Στο χτες, αλλά και στο αύριο.
Είμαστε περήφανοι – και δικαίως – διότι είχαμε την τύχη και την ευτυχία, να μεγαλώσουμε ή να εγκατασταθούμε σε ένα μέρος, που μας χαρίζει απλόχερα την κληρονομιά, που του άφησαν μεγάλες προσωπικότητες και που συνεχίζουν να φτιάχνουν άνθρωποι με μεράκι, με όραμα, με ισχυρά ιδανικά και πιστεύω. Είμαστε περήφανοι για τον πολιτισμό του τόπου μας.
Πόσο περήφανοι μπορούμε να είμαστε, όμως, για τον προσωπικό μας πολιτισμό;
Αυτή είναι μία ερώτηση, που οφείλει να μας απασχολεί, ειδικότερα αν θέλουμε να λεγόμαστε «Άρχοντες», άξιοι κάτοικοι και συνεχιστές της ιστορίας της «Αρχόντισσας» των Κυκλάδων.
Προσωπικά, όπως θα συνεχίσω να μάχομαι, ενάντια σε οποιονδήποτε κακοπροαίρετο, που θα υποτιμήσει το νησί μου, έτσι ακριβώς, θα συνεχίσω να μάχομαι και προκειμένου η Σύρα, να έχει κάποια στιγμή και τα «παιδιά» που της αρμόζουν. Τα «παιδιά», που θα γνωρίζουν καλά τη «μητέρα»-πατρίδα τους, θα τη σέβονται και θα την αγαπούν, όπως την πραγματική τους μάνα. Διότι, ο πολιτισμός και η ιστορία, δεν είναι μόνο κληρονομιά, προς βορά και κάθε είδους κατανάλωση, αλλά κυρίως βαριά ευθύνη.
