Δεν μπορώ να σου χαλάσω χατίρι. Εφόσον μου το ζητάς τόσο ευγενικά, θα υποκύψω. Θα γίνω χίλια κομμάτια, θα γίνω χώμα να με πατήσεις, θα γίνω βραζιλιάνος με το σομπρέρο μου. Δεν θα προβάλλω αντίσταση. Δεν θα εκφέρω αντίρρηση. Επίτρεψέ μου μόνο να προτείνω μερικούς τρόπους για να περιοριστεί ευκολότερα ο παροιμιώδης αυθορμητισμός μου.
Μπορώ για παράδειγμα, να σου δανείσω ένα ιταλικό φουλάρι που αγόρασα, κατά λάθος, πάλι εξαιτίας της ελεύθερης βούλησής μου, η οποία με οδηγεί μονίμως σε μπελάδες και περιττά έξοδα. Εικοσιπέντε ευρώ στοίχισε αυτή η αποβολή υφάσματος. Αν το χρησιμοποιήσουμε για να μου κλείσεις το στόμα, τουλάχιστον θα τα 'χει βγάλει τα λεφτά του.
Κι επειδή το πρόβλημα δεν είναι μόνο λεκτικό, θα φροντίσω να εξασφαλίσω από τους καβοδέτες και ένα καραβόσκοινο, για να μου δέσεις τα χέρια. Εάν τώρα είσαι αντίθετος σε οποιαδήποτε μορφή σωματικής βίας - ακόμα και με τη συγκατάθεση του θύματος - τότε, μπορούμε να καταφύγουμε σε κάτι πιο ανώδυνο. Κάθε φορά που επιθυμείς να εκφράσω την άποψή μου, να τοποθετηθώ ή να ασκήσω κριτική, μπορείς να μου ρίχνεις μέσα στο στόμα ένα ευρώ και εγώ θα 'χω πιάσει το νόημα. Κάτι σαν τζουκ-μποξ. Φρόντισε όμως να πατάς τους σωστούς αριθμούς, για να μην ακούσεις κανένα “τραγούδι” που θα τραυματίσει τα ώτα σου.
Τέλος, αν προτιμάς κάτι λιγότερο θορυβώδες, μπορούμε να επιλέξουμε τη μέθοδο της στενογραφίας. Εσύ θα στέκεσαι απέναντί μου, θα μου υπαγορεύεις κι εγώ θα γράφω, επαναλαμβάνοντας συνεχώς “πιο γρήγορα, παρακαλώ...πιο γρήγορα”. Κι όταν εκτελέσω τα καθήκοντά μου ως “ιδιαιτέρα”, θα πάμε και μια τσάρκα στη νυχτερινή Ρώμη, έτσι για να το γιορτάσουμε.
Όπως καταλαβαίνεις λοιπόν, υπάρχουν πολλοί τρόποι για να λογοκρίνεις μόνος σου κάποιον, χωρίς να χρειάζεσαι τη μεσολάβηση κανενός. Άλλωστε εκείνος μπορεί να μη μου τραβήξει το αυτί με τη δύναμη που θα έβαζες εσύ. Μπορεί να μη με επιπλήξει στον βαθμό που θα το έκανες εσύ. Και ενδεχομένως, να μη με απειλήσει όπως θα με απειλούσες εσύ κατ' ιδίαν. Επομένως, υπάρχουν δύο οδοί για να αποφύγεις την όποια ταλαιπωρία. Θα πρέπει είτε να αναλάβεις τον απόλυτο έλεγχο των κινήσεών μου, είτε να “ξεσκονίσεις” το περιεχόμενο των διακηρύξεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ένα εξ' αυτών είναι και η ελευθερία του λόγου, η οποία συνιστά απαραίτητο στοιχείο για τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Σημειώνεται μάλιστα πως η ελευθερία της έκφρασης δύναται να αποτελέσει το σπόρο, που εάν φυτευτεί και καλλιεργηθεί σε κατάλληλο έδαφος, όπως στο πλαίσιο μιας κοινωνίας που σέβεται τη διαφορετικότητα και επιδιώκει τη συναίνεση, οι καρποί της θα αποδείξουν την αξία και τη σπουδαιότητα του συγκεκριμένου δικαιώματος. Αντίθετα, η καταπίεση του λόγου -εκτιμάται πως- δε λύνει τα προβλήματα, αλλά δημιουργεί πικρίες, μίση και κίνδυνο για την κοινωνική συνοχή.
Ως εκ τούτου, εάν το σύνολο της κοινωνίας μπει στη διαδικασία να στερήσει το λόγο από κάποιον, που ετοιμάζεται να εκφράσει διαφορετική άποψη από τον ίδιο, τότε καταρρίπτονται αυτομάτως όλες αυτές οι βαρύγδουπες έννοιες, ελευθερία, δικαιώματα, δημοκρατία. Αυτομάτως, κάνουμε μία “βουτιά” στο παρελθόν και “αγκυροβολούμε” στη σκοτεινή περίοδο της ανθρωπότητας, όπου δεν ανάσαινες, αν πρώτα δεν το είχε αποφασίσει και διατάξει ο ηγέτης.
Και επειδή, μετά το θάνατο του Ζακ Λε Γκοφ, η ιστορία μετρά ήδη μια μεγάλη απώλεια, θα προσπαθήσω εγώ να αναπληρώσω το κενό του, δεδομένου ότι η κατάσταση την οποία επιχειρούν να διαμορφώσουν κάποιες παλιές νοοτροπίες, δεν απέχει και πολύ από τον Μεσαίωνα.
Σύμφωνα λοιπόν με την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (άρθρο 19) αλλά και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (άρθρο 10) “ο καθένας έχει το δικαίωμα στην ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος του καθενός να διατηρεί ανενόχλητος τις απόψεις του καθώς επίσης του δικαιώματος να αναζητά και να μεταδίδει πληροφορίες και ιδέες με οποιοδήποτε μέσο σε όλο το κόσμο”.
Με τη σειρά του, το Διεθνές Σύμφωνο Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων (άρθρο 19 παρ. 1,2) προβλέπει πως “το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων και το δικαίωμα του καθενός να αναζητά, να λαμβάνει και να μεταδίδει οποιεσδήποτε πληροφορίες και ιδέες ανεξαρτήτως συνόρων, είτε προφορικά, είτε γραπτά ή εκτυπωμένα, σε μορφή τέχνης, ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο της επιλογής του”.
Πράγμα που σημαίνει ότι η απόπειρα κάποιου είτε να αποτρέψει τη δημοσιοποίηση μίας γνώμης είτε να την αλλοιώσει για προσωπικό του όφελος, δρα ενάντια σε αυτές τις αρχές. Και δεν είναι δυνατόν κάποιος που επιτελεί δημόσιο έργο να μην επιδέχεται δημόσια κριτική και να ακονίζει τα “μαχαίρια” του όταν κάποιος άλλος τολμά να κοιτάξει πίσω από τις γραμμές.
Και επειδή ίσως να είμαι από τους λίγους, οι οποίοι δεν έχουν θέσει υποψηφιότητα στις επερχόμενες εκλογές, δεν θα φωνάξω “σταυρώστε με, σταυρώστε με”, αλλά “φιμώστε με, φιμώστε με” και ελάτε όλοι μαζί να σβήσουμε τα φώτα. Καλή μας νύχτα!
