Επειδή έχουν περάσει επτά μήνες από την προγραμματισμένη αποπεράτωση του έργου, (Απρίλιος 2014) και ο κόσμος της Σύρου εύλογα δείχνει την ανησυχία του, θα θέλαμε να ενημερώσουμε το Συριανό κοινό σχετικά με το θέμα αυτό.
Είναι γεγονός, ότι μια σειρά απρόβλεπτων περιστατικών, αλλά και ορισμένων πρακτικών παραμέτρων, έχουν συντελέσει ώστε να υπάρχει πράγματι μια όχι ευκαταφρόνητη καθυστέρηση στην ολοκλήρωση του έργου. Κατ’ αρχήν θα πρέπει να διασαφηνίσουμε για μια ακόμη φορά, ότι το έργο εντασσόμενο στο πρόγραμμα ΕΣΠΑ έχει ως φορέα χρηματοδότησης την διαχειριστική αρχή της Περιφέρεια Νήσων Νοτίου Αιγαίου και φορέα εκτέλεσης του το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, το οποίο το εκτελεί μέσω της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (ΔΑΒΜΜ)
Η Καθολική Επισκοπή Σύρου, ήδη από το 2009 είχε υποβάλει αίτηση ένταξης στο παραπάνω πρόγραμμα, αφού προηγουμένως είχε φροντίσει να έχει στα χέρια της μια πλήρη και εμπεριστατωμένη μελέτη, αρχιτεκτονική, στατική, μηχανολογική, και μελέτη συντήρησης του διακόσμου του ιερού ναού, καθώς και τα αντίστοιχα τεύχη δημοπράτησης. Και έχοντας εξασφαλίσει όλες τις αναγκαίες αδειοδοτήσεις, ώστε η πρόταση να παρουσιάζει την απαιτούμενη για ένταξη στο ΕΣΠΑ ωριμότητα. Με την έγκριση της ένταξης του έργου στο πρόγραμμα, (2010) η ΔΑΒΜΜ προκήρυξε το έργο, προχώρησε στην επιλογή της συγκεκριμένης εργολήπτριας κοινοπραξίας και υπέγραψε την σχετική σύμβαση ανάθεσής του σε αυτήν (Δεκέμβριος του 2011). Ταυτόχρονα με απόφαση Υπουργού ορίστηκαν οι επιβλέποντες μηχανικοί της Υπηρεσίας οι οποίοι ανελάμβαναν την ευθύνη επίβλεψης και παρακολούθησης του έργου.
Η Καθολική Επισκοπή, η οποία σε όλες αυτές τις διαδικασίες ούτε είχε, ούτε θα μπορούσε να έχει καμία ανάμειξη, ευθύς με την υπογραφή της σύμβασης ανάθεσης του έργου, παρέδωσε τα κλειδιά του συγκροτήματος στην υπηρεσία του Υπουργείου, (Φεβρουάριος 2012) από την οποία και θα τα παραλάβει, με την οριστική παράδοσή του, όταν αυτό θα έχει πλήρως αποπερατωθεί. Εν τούτοις ο Επίσκοπος θεώρησε σκόπιμο να διατηρήσει την συνεργασία του με την μελετητική ομάδα, ώστε αυτή να παρακολουθεί τις εργασίες και να συνδράμει λόγω πείρας και γνώσης του αντικειμένου, όπου και όπως χρειάζεται την υπηρεσία του Υπουργείου για το καλύτερο δυνατόν αποτέλεσμα των εργασιών. Πράγματι, ενώ οι μελέτες ήταν λεπτομερέστατες, και παρά το γεγονός ότι πριν από αυτές είχε προηγηθεί μία τριετής σχολαστική έρευνα επάνω στην όλη ιστορική πορεία του ναού και του συγκροτήματος, από την ίδρυση του οικισμού της Άνω Σύρου το 1207 έως σήμερα, και είχε διατυπωθεί λεπτομερής αξιολόγηση της παθολογίας των κτισμάτων, στην εξέλιξη του έργου και εφόσον πρόκειται για αποκατάσταση μνημείου, πάρα πολλά θέματα προς επίλυση εμφανίστηκαν και απαίτησαν προσαρμογές, βελτιώσεις, νέες αντιμετωπίσεις και νέα σχέδια, έτσι ώστε ο ρόλος αυτής της ομάδας σε συνεργασία με το υπουργείο να είναι καθοριστικός.
Σε ότι αφορά τις καθυστερήσεις, αυτές οφείλονται τόσο σε αντικειμενικές δυσκολίες του όλου έργου με τα εν τω μεταξύ εμφανιζόμενα νέα ευρήματα, όσο και σε απρόβλεπτους εξωγενείς παράγοντες. Στην αρχή π.χ. υπήρξε πρόβλημα στο να αφαιρεθεί ένα ασήμαντο φυσικό εμπόδιο, ένας βράχος στην νοτιοδυτική είσοδο, κοντά στου Παντελή, που εμπόδιζε την διέλευση του γερανοφόρου οχήματος ώστε να γίνει δυνατή η εγκατάσταση του γερανού. Η άρνηση των ιδιοκτητών του παρόδιου τμήματος οικοπέδου να επιτρέψουν την ισοπέδωση του βράχου, καθυστέρησε για αρκετούς μήνες την εγκατάσταση του γερανού. Όταν το ζήτημα διευθετήθηκε, είχαν ήδη χαθεί οι αποδοτικότεροι θερινοί μήνες του 2012, έτους έναρξης των εργασιών. Ανάλογη καθυστέρηση με ουσιαστική αχρήστευση Ιουλίου, Αυγούστου και μεγάλου μέρους του Σεπτεμβρίου του 2014, επέφερε η ανωμαλία που δημιουργήθηκε από καταγγελίες εργαζομένων οι οποίοι είχαν μείνει απλήρωτοι αρκετές εβδομάδες. Σοβαρή καθυστέρηση έχει προκαλέσει επίσης η συσσώρευση υψηλότατου βαθμού υγρασίας εξαιτίας της επί μακρόν έκθεσης των τυμπάνων του κεντρικού θόλου στις βροχές, ενώ αυτά είχαν απογυμνωθεί από τα επιχρίσματά τους. Είναι γεγονός ότι η συσσώρευση αυτής της υγρασίας η οποία δημιούργησε μεγάλο πρόβλημα στην έγκαιρη έναρξη της συντήρησης του εσωτερικού διακόσμου του ναού και απαίτησε την εγκατάσταση επί μήνες σοβαρού εξοπλισμού αφύγρανσης, θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, αν οι επιβλέποντες του υπουργείου δεν είχαν τόση δυσκολία να επισκέπτονται συχνά το εργοτάξιο, δυσκολία που οφείλεται είτε σε υπερβολικό φόρτο εργασίας, αφού παρακολουθούν ταυτόχρονα πολλά έργα σε διαφορετικά μέρη, είτε στις νέες γραφειοκρατικές συνθήκες έγκρισης των εκτός έδρας ταξιδιών τους.
Ένας ακόμη σημαντικότατος λόγος καθυστέρησης της αποπεράτωσης του έργου είναι και η επέκτασή του σε ότι αφορά την συντήρηση του, εξαιρετικής ποιότητας και αισθητικής, αρχικού ζωγραφικού διακόσμου του ναού, ο οποίος αποκαλύφθηκε όταν οι συντηρητές ξεκίνησαν δοκιμαστικά το έργο της συντήρησης. Ολόκληρος ο διάκοσμος, οι θυρεοί των παλαιών Επισκόπων που εμφανίστηκαν και αποκαθίστανται, καθώς και η ανάδειξη άλλων ευρημάτων, προσδίδουν στον ναό την πρώτη του αίγλη, καθιστώντας τον ένα μνημείο εξαιρετικού θρησκευτικού, ιστορικού και αισθητικού ενδιαφέροντος. Ο εντοπισμός π.χ. κάτω από μια πλάκα του δαπέδου, της πυραμιδοειδούς κορυφής της Άνω Σύρου, επί της οποίας εδράζεται ο ναός, επιτρέπει την αποκάλυψη και έκθεσή του στους επισκέπτες, οι οποίοι θα βιώνουν την αξία αυτής της «κιβωτού επί του Αραράτ» όπως ποιητικά περιγράφει ο πρώτος ιστορικός της Σύρου Τιμολέων Αμπελάς.
Ακόμα, τώρα με την αποκατάσταση στην αρχική μορφή του, μετά τον φονικό κεραυνό του 1895, αλλοιωμένου και μειωμένου κατά έναν όροφο κωδωνοστασίου, ο ναός αποκτά ξανά, όλη την επιβλητικότητα και το μεγαλείο που θέλησαν να του προσδώσουν ο κτήτορας του Επίσκοπος Αλοΐσιος – Μαρία Μπλάντσις, ο ταλαντούχος αρχιτέκτονάς του Χατζησίμος, αλλά και ολόκληρος ο λαός της χώρας, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, που τότε (1832–1834) ολημερίς κουβαλούσαν υλικά, πέτρες και νερό, για να κτιστεί αυτό το εξαίρετο μνημείο. Ανάλογη σημασία έχει και η αποκατάσταση της δυτικής όψης με την ανάδειξη της πεντάτοξης τοξοστοιχίας του πρόναου. Ακόμη, το πρώην βαπτιστήριο, αρχικά παρεκκλήσιο του Τιμίου Σταυρού, το οποίο είχε πλέον καταντήσει απλός διάδρομος διέλευσης αποκτά ξανά την λειτουργία του ως τόπος προσευχής και κατάνυξης, αφού τουλάχιστον εξασφαλίστηκε αυτόνομη προσπέλαση προς τον εξώστη της χορωδίας και του εκκλησιαστικού οργάνου. Δυστυχώς δεν έγινε δυνατή η διάνοιξη θύρας και η εξασφάλιση απ’ ευθείας προσπέλασης και επικοινωνίας του Ναού με το σκευοφυλάκιο, αναμόρφωσέ το)
Μια σημαντική προσφορά της όλης επέμβασης είναι επίσης, η αναστήλωση εκ βάθρων ενός πλήρως ερειπωμένου κτίσματος εφαπτόμενου στην βόρεια πλευρά του ναού, το οποίο για πολλά χρόνια είχε μετατραπεί σε σκουπιδότοπο. Το κτίριο αυτό, χαρακτηριστικό δείγμα αστικής «Απανωχωρήτικης» αρχιτεκτονικής, θα λειτουργήσει ως Κέντρο Έρευνας της Καθολικής Επισκοπής για τον Συριανό πολιτισμό. Με δεδομένο το γεγονός ότι στο συγκρότημα του Αγίου Γεωργίου, και συγκεκριμένα στους χώρους της παλαιάς ιερατικής σχολής (Σεμιναρίων) λειτουργεί το Κέντρο Ιστορικών Μελετών Καθολικής Επισκοπής Σύρου (ΚΙΜΚΕΣ) με Έκθεση και Αρχείο, και παρακάτω, στην παλαιά μονή των π. Ιησουιτών εδρεύει και δραστηριοποιείται το Ινστιτούτο Σύρου, η ίδρυση και λειτουργία του Κέντρου Έρευνας Συριανού πολιτισμού, ολοκληρώνει την σύσταση ενός μοναδικού για τον τόπο δικτύου Έρευνας, Εκπαίδευσης, Επιμόρφωσης και πληροφόρησης. Ας σημειώσουμε ότι η ακτινοβολία αυτού του δικτύου δεν περιορίζεται στα στενά όρια του νησιού, ούτε καν σ’ αυτά της Ελληνικής Επικράτειας, αφού ήδη οι δραστηριότητές του έχουν προκαλέσει το ενδιαφέρον Επιστημόνων, Λογίων και Καλλιτεχνών από όλο τον κόσμο. Ήδη, για το 2015, εκτός των τακτικών ετήσιων πλέον εκδηλώσεων, έχει προγραμματιστεί, εκτός από ένα διεθνές Συνέδριο, και η συνάντηση εργασίας του Συμβουλίου Ευρωπαϊκών Ιστορικών Πόλεων, (CIVVIH – ICOMOS), στο πλαίσιο της προσπάθειας ένταξης της Σύρου στα Μνημεία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Με την ευκαιρία των εργασιών ανοίγεται στις βορειοανατολικές πλευρές του ΚΙΜΚΕΣ και μία έξοδος κινδύνου, η οποία προϋπήρχε, προς το ελευθερούμενο από δύο αυθαίρετες κατασκευές αδιέξοδο σοκάκι, το οποίο συνδέει το συγκρότημα με τον κεντρικό δρόμο του Βορνά.
Ήδη η θέαση του συγκροτήματος από το λιμάνι, από το δρόμο της Λαλακιάς, του Αγίου Γεωργίου – Ταξιαρχών, από το Δήλι, που οδηγούν στην Άνω Σύρο, αλλά και από την Ανάσταση και από τον δρόμο της Επάνω μεριάς είναι ολοκληρωμένη και εντυπωσιακή. Με την απομάκρυνση του γερανού και την αποπεράτωση του χρωματισμού της δυτικής όψης, θα αναδειχθεί και η αισθητική ποιότητα της τοξοστοιχίας του πρόναου, προσφέροντας μια ακόμα εντυπωσιακή όψη στα δυτικά, από την Αγία Παρασκευή, την Αληθινή και τους ερχόμενους από το Κίνι και την Κάτω μεριά του νησιού.
Επειδή με την επαναλειτουργία του συγκροτήματος προβλέπεται μεγάλη επισκεψιμότητα του μνημείου, λόγω του αυξημένου πλέον ενδιαφέροντος του κοινού της Σύρου και των επισκεπτών της, και προκειμένου να γίνει δυνατή η προσπέλαση όλων των επιθυμούντων να επισκεφθούν το μνημείο, συμπεριλαμβανομένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες (ΑΜΕΑ), η Καθολική Επισκοπή επιδιώκει και μελετά την δημιουργία αναβατορίου – ανελκυστήρα, αξιοποιώντας την βάση η οποία κατασκευάστηκε για την τοποθέτηση του γερανού. Εφόσον μέσω κάποιου προγράμματος επιτευχθεί κάτι τέτοιο, αυτό, εκτός του ότι θα συνέβαλε πολύ στην ανάδειξη του μνημείου θα εξυπηρετούσε επί πλέον και τους κατοίκους του υψηλού τμήματος του οικισμού και τους τουρίστες που θα επισκέπτονται τον τόπο.
Με βάση τα σημερινά δεδομένα, εντός του Δεκεμβρίου ολοκληρώνεται το έργο από πλευράς οικοδομικών εργασιών και απομένουν μόνο οι εργασίες συντήρησης και επιζωγράφισης του εσωτερικού διακόσμου. Οι συντηρητές επανέρχονται στις 10 Δεκεμβρίου για την συνέχιση της συντήρησης και επιζωγράφισης των τοιχογραφιών των θόλων και των ξύλινων τέμπλων. Εφόσον όλα προχωρήσουν κανονικά, το έργο θα παραδοθεί ολοκληρωμένο στις αρχές Απριλίου του 2015. Αισιοδοξούμε και πιστεύουμε ότι το αποτέλεσμα θα είναι τέτοιο που θα δικαιώσει τις προσδοκίες όλων των Συριανών και θα αποζημιώσει όσους ταλαιπωρήθηκαν αυτά τα τρία χρόνια των εργασιών, ιδίως όμως τον ίδιο τον σεβασμιότατο Επίσκοπο, π. Φραγκίσκο, ο οποίος υπέστη την μεγαλύτερη ταλαιπωρία από όλους, αφού όλο αυτό το διάστημα κατοικούσε μέσα σε σπίτι που αποτελούσε μέρος του εργοταξίου. Για να μην αναφερθούμε στους αγώνες του από το 2003 για να βρεθεί χρηματοδότης και να ενταχθεί αργότερα το έργο στο ΕΣΠΑ.
